Luật mới về quyền nuôi con chung sau ly hôn tại Nhật Bản
Bộ Tư pháp Nhật Bản gần đây đã sửa đổi Bộ luật Dân sự, bổ sung khái niệm “kyodo shinken” (quyền làm cha mẹ chung) cho các cặp vợ chồng sau ly hôn. Trước đây, luật chỉ cho phép một phụ huynh là người giám hộ hợp pháp duy nhất. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và luật sư cho rằng thay đổi này chưa đủ để ngăn chặn tình trạng cha mẹ tự ý mang con rời đi, vốn được coi là “bắt cóc con ruột” nhưng không bị xử lý hình sự.
Câu chuyện của Anastasiya Minkova: Nỗi đau mất con
Anastasiya Minkova, công dân Mỹ gốc Nga, đang sống trên đảo Shikoku, Nhật Bản. Tháng 9/2025, chồng cô dọn ra ngoài và mang theo cậu con trai 2 tuổi tên Ren. Lần cuối Minkova gặp Ren là 6 tháng trước, trong 30 phút giám sát tại trại trẻ mồ côi. “Thằng bé ôm chặt lấy tôi và không chịu buông. Nó áp đầu vào ngực tôi. Tôi biết nó nhẹ nhõm như thế nào khi được gặp mẹ”, chị chia sẻ với CNN.
Minkova gặp chồng qua Facebook năm 2013 và chuyển đến Nhật năm 2017 sau khi kết hôn. Mối quan hệ rạn nứt trước khi cô mang thai Ren năm 2022. Sau khi con trai chào đời, chồng cô chỉ trích cách nuôi dạy con của vợ và ép cô theo cách của anh. Khi Minkova về thăm gia đình ở Nga tháng 9/2025, chồng đã mang con đi. “Đó là sai lầm lớn nhất cuộc đời tôi, nhưng tôi không bao giờ tưởng tượng anh ta sẽ lợi dụng cơ hội đó để dọn đi”, cô nói.
Luật cũ tạo lợi thế cho người bỏ trốn cùng con
Luật sư Masanori Tanabe, chuyên về luật gia đình, giải thích: “Nếu một phụ huynh rời nhà cùng các con, điều này đồng nghĩa người đó là người chăm sóc con chính trong suốt quá trình tố tụng pháp lý, mang lại cho họ vị thế mạnh hơn nhiều”. Thông thường, người sống cùng trẻ sẽ được tòa phê duyệt quyền nuôi con, khiến nhiều luật sư khuyên thân chủ bỏ trốn cùng con trước khi ly hôn. Hành vi này không bị coi là bất hợp pháp ở Nhật Bản, trong khi ở nhiều quốc gia khác, nó có thể bị xem là bắt cóc con.
Luật mới: Kỳ vọng và thực tế
Bộ Tư pháp Nhật Bản cho biết luật mới yêu cầu cả cha và mẹ phải “tôn trọng phẩm giá của nhau”. Nếu một người giành quyền nuôi con mà không hợp tác, điều đó có thể gây bất lợi trong các thủ tục tranh chấp sau này. Tuy nhiên, luật sư Masami Kittaka nhấn mạnh: “'Kyodo shinken' dịch theo nghĩa đen là 'quyền làm cha mẹ' chứ không phải 'quyền giám hộ của cha mẹ'. Cả cha và mẹ đều có quyền bình đẳng trong các quyết định quan trọng cho con, nhưng không có gì đảm bảo họ sẽ chia sẻ thời gian nuôi dạy con cái”. Bà cho biết thêm, trừ khi phụ huynh chứng minh hoàn cảnh thay đổi đáng kể, tòa án khó chấp nhận chuyển từ quyền nuôi con đơn phương sang chung.
Luật sư Masayuki Honda cũng hoài nghi: “Luật mới không đủ hiệu quả để loại bỏ động cơ bắt cóc con, vì thiếu các cơ chế trừng phạt những bậc cha mẹ tự ý mang con đi”. Minkova đồng tình: “Trên thực tế, tòa án có thể từ chối quyền nuôi con chung nếu cha mẹ không đạt được thỏa thuận, nên không có gì đảm bảo đứa trẻ được duy trì mối quan hệ với cả cha lẫn mẹ”.
Rào cản với người nước ngoài và lo ngại về bạo lực gia đình
Đối với phụ huynh nước ngoài, rào cản ngôn ngữ và thông tin hạn chế khiến họ khó giải quyết các vấn đề pháp lý hiệu quả. Luật sư Kittaka cho biết: “Nhiều bậc cha mẹ người nước ngoài cho rằng họ bị phân biệt đối xử, nhưng tòa án Nhật Bản không phán xử dựa trên quốc tịch”. John Gomez, người sáng lập tổ chức Kizuna Child-Parent Reunion, đã làm việc với hơn 200 phụ huynh và nhận thấy: “Các luật sư về luật gia đình khuyên thân chủ họ mang con đi. Việc cha mẹ bắt cóc con cái không được coi là vấn đề hình sự mà là vấn đề dân sự. Vì việc này không được đề cập trong bản sửa đổi Bộ luật Dân sự, chuyện này chắc chắn sẽ tiếp tục diễn ra”.
Một số phụ huynh lo ngại quyền nuôi con chung buộc họ phải liên lạc với vợ/chồng cũ từng bạo hành. Tuy nhiên, điều khoản sửa đổi cho phép không trao đổi trong các trường hợp bạo lực gia đình hoặc lạm dụng trẻ em.
