Trong những phát biểu gây chú ý hôm thứ Tư (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển từ việc đe dọa Iran bằng một làn sóng tấn công mới sang cho rằng nước này có quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự. Ông cũng cho biết sẽ không gây sức ép buộc Tehran từ bỏ chương trình tên lửa đạn đạo, đồng thời thừa nhận Mỹ "sẽ phải trả lại" hàng tỷ USD tài sản Iran bị phong tỏa.
Thỏa thuận mang tính bước ngoặt
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký thỏa thuận hôm thứ Tư tại Tehran. Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến cũng sẽ ký văn kiện này tại một buổi lễ chính thức hơn ở Geneva vào thứ Sáu. Ông Trump khẳng định chưa có tổng thống Mỹ nào cứng rắn với Iran hơn ông, đồng thời cho rằng "không có gì thông minh bằng thị trường và thị trường đang rất hài lòng với điều này".
Ông Trump nói rằng "lựa chọn còn lại sẽ là một cuộc suy thoái toàn cầu", lập luận rằng nếu không đạt được thỏa thuận, "eo biển Hormuz sẽ không bao giờ được mở lại. Họ không thích việc những con tàu trị giá hàng tỷ USD đi lại trên eo biển khi tên lửa bay trên đầu và thủy lôi xuất hiện khắp nơi".
Chi tiết thỏa thuận hạt nhân
Các quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết, thỏa thuận sẽ giúp ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời chỉ ra cam kết thảo luận về việc pha loãng kho dự trữ 440 kg uranium làm giàu ở mức cao của Tehran - loại vật liệu có thể tiếp tục được làm giàu để chế tạo vũ khí hạt nhân. Ông Trump cho biết, ông sẵn sàng để quá trình pha loãng diễn ra ngay tại Iran dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Chính quyền Trump đã trì hoãn công bố toàn văn bản ghi nhớ nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán toàn diện hơn về hạt nhân và hòa bình lâu dài với Iran. Kế hoạch 14 điểm được các quan chức cấp cao Mỹ trình bày với báo giới trong một cuộc họp kín bên lề khi ông Trump phát biểu kết thúc Hội nghị G7.
Ưu đãi tài chính và dỡ bỏ trừng phạt
Thỏa thuận sẽ mang lại các ưu đãi tài chính quan trọng cho Iran, bao gồm việc Mỹ lập tức dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran và cấp miễn trừ để dầu thô Iran được xuất khẩu ra nước ngoài. Ngoài ra, văn kiện còn mở ra khả năng dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt quốc tế nhằm vào Iran, giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng, đồng thời xây dựng quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD (224 tỷ bảng Anh) do các đối tác vùng Vịnh tài trợ.
Ông Trump bác bỏ gay gắt những nhận định cho rằng Mỹ sẽ đóng góp vào quỹ 300 tỷ USD này. Theo ông, các khoản hỗ trợ từ các quốc gia vùng Vịnh nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào việc Iran có tuân thủ các cam kết hay không.
Điều khoản về Lebanon và Hormuz
Theo một quan chức cấp cao Mỹ, thỏa thuận ngừng bắn còn bao gồm cả Lebanon - một trong những yêu cầu quan trọng của Iran - theo đó Israel sẽ bị hạn chế tiến hành các hoạt động quân sự tại quốc gia này. Văn kiện cũng có điều khoản bảo đảm "toàn vẹn lãnh thổ" của Lebanon, dù giới chức Mỹ không xác nhận điều đó có đồng nghĩa với việc Israel phải rút khỏi vùng đệm mà họ đang kiểm soát nhằm đối phó Hezbollah hay không.
Đổi lại, Iran sẽ kiềm chế các lực lượng đồng minh ở nước ngoài, bao gồm Hezbollah tại Lebanon, đồng thời "tái khẳng định sẽ không tìm kiếm hoặc phát triển vũ khí hạt nhân".
Thỏa thuận cũng cho phép các tàu thuyền được lưu thông miễn phí qua eo biển Hormuz trong vòng 60 ngày. Tuy nhiên, ông Ghalibaf tuyên bố Iran sẽ thu phí đối với các tàu đi qua tuyến hàng hải này sau khi thời hạn được quy định trong bản ghi nhớ kết thúc.
Trong cuộc phỏng vấn phát trên truyền hình nhà nước, ông Ghalibaf nhấn mạnh: "Eo biển Hormuz sẽ không trở lại tình trạng trước chiến tranh. Iran có quyền thực thi chủ quyền đối với eo biển Hormuz và tất nhiên chúng tôi sẽ thu phí cho các dịch vụ cung cấp".
Phản ứng từ G7 và tương lai
Ông Trump đã ủng hộ tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo G7 hoan nghênh thỏa thuận, nhưng nhấn mạnh cần có một thỏa thuận tiếp theo nhằm kiểm soát chương trình tên lửa đạn đạo của Iran - vấn đề không được đề cập trực tiếp trong bản ghi nhớ hiện nay.
"Họ phải có một số tên lửa, bởi những nước khác cũng có. Họ cần phải có một phần nào đó", ông Trump nói.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi đây là "một thỏa thuận rất tốt", đồng thời cho biết các đồng minh của Mỹ trong G7 ủng hộ văn kiện này "vì nó chấm dứt một tình trạng bất ổn nghiêm trọng gây ra những hậu quả tiêu cực cho nền kinh tế của chúng ta".
Ông Trump cũng khẳng định giá dầu đã giảm xuống còn 72 USD/thùng - trong khi dầu Brent từng giảm xuống dưới 80 USD/thùng hôm thứ Ba - và sẽ sớm giảm thấp hơn mức trước khi cuộc xung đột nổ ra.
