Án lệ số 77/2025: Bài học từ vụ tranh chấp bảo hiểm nhân thọ 5,5 tỷ đồng
Theo Quyết định số 339/QĐ-CA ngày 25/12/2025, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã chính thức ban hành danh sách 10 án lệ mới được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua. Các án lệ này sẽ được nghiên cứu và áp dụng trong công tác xét xử kể từ ngày 01/02/2026. Trong số đó, một vụ án nổi bật liên quan đến tranh chấp hợp đồng bảo hiểm nhân thọ kéo dài nhiều năm giữa gia đình ông Đặng Lâm Quốc B và Tổng Công ty V đã được lựa chọn làm Án lệ số 77/2025/AL.
Ba hợp đồng bảo hiểm với tổng giá trị 5,5 tỷ đồng
Vào các ngày 17/6/2014 và 24/7/2014, ông Đặng Lâm Quốc B đã ký kết tổng cộng 3 hợp đồng bảo hiểm nhân thọ với Tổng Công ty V. Tổng số tiền bảo hiểm của các hợp đồng lên đến 5,5 tỷ đồng. Người thụ hưởng được chỉ định bao gồm mẹ ông B là cụ Đặng Ngọc M, vợ ông là bà Trần Thị T và con gái là chị Đặng Ngọc Anh T1.
Trong các giấy yêu cầu bảo hiểm và hồ sơ kiểm tra sức khỏe theo yêu cầu của doanh nghiệp, ông B đều trả lời "không" đối với các câu hỏi về việc mắc bệnh, từng nhập viện điều trị hoặc đang điều trị các bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm cả các vấn đề liên quan đến khối u và ung thư. Sau khi khám sức khỏe, Tổng Công ty V chấp nhận bảo hiểm có điều kiện và yêu cầu tăng phí do một số vấn đề sức khỏe thông thường như gan nhiễm mỡ, viêm gan siêu vi B và rối loạn chuyển hóa lipid máu.
Tình trạng bệnh thực tế và sự không trung thực trong khai báo
Tuy nhiên, theo hồ sơ bệnh án do các bệnh viện cung cấp, trước và trong thời điểm ký hợp đồng bảo hiểm, ông B đã được chẩn đoán mắc ung thư và đã trải qua điều trị tại nhiều cơ sở y tế trong và ngoài nước. Cụ thể, từ năm 2013 đến năm 2014, ông B có kết quả xét nghiệm và chẩn đoán bị carcinom kém biệt hóa di căn và ung thư thần kinh nội tiết, với quá trình điều trị tại các bệnh viện trong nước và tại Singapore.
Đáng chú ý, trong khoảng thời gian từ tháng 5/2014 đến tháng 8/2014, ông B đang điều trị tại Bệnh viện Ung bướu Thành phố Hồ Chí Minh, trùng khớp với thời điểm ông ký các giấy yêu cầu bảo hiểm với Tổng Công ty V. Điều này cho thấy sự không trung thực trong việc khai báo tình trạng sức khỏe của ông B.
Diễn biến pháp lý kéo dài 6 năm và quyết định cuối cùng
Ngày 11/3/2015, ông B nhập viện trong tình trạng suy hô hấp, viêm phổi và ung thư tụy di căn gan, thận giai đoạn cuối. Ông qua đời vào ngày 12/3/2015, với giấy chứng tử xác định nguyên nhân tử vong là do bệnh. Sau đó, gia đình ông B đã làm thủ tục yêu cầu Tổng Công ty V chi trả tiền bảo hiểm theo các hợp đồng đã ký, nhưng doanh nghiệp này từ chối với lý do ông B không khai báo trung thực tình trạng bệnh hiểm nghèo.
Vụ án trải qua một hành trình pháp lý phức tạp:
- Năm 2017, Tòa án nhân dân thành phố Thủ Dầu Một (tỉnh Bình Dương) xét xử sơ thẩm và chấp nhận yêu cầu của gia đình ông B, buộc Tổng Công ty V phải chi trả đầy đủ số tiền bảo hiểm.
- Năm 2018, Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương xét xử phúc thẩm, sửa bản án sơ thẩm và không chấp nhận yêu cầu khởi kiện, cho rằng ông B đã vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực.
- Năm 2022, Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh hủy cả bản án sơ thẩm và phúc thẩm để xét xử lại.
- Năm 2023, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao kháng nghị, và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xét xử giám đốc thẩm lần cuối, quyết định hủy quyết định giám đốc thẩm năm 2022 và giữ nguyên bản án phúc thẩm năm 2018.
Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xác định ông Đặng Lâm Quốc B đã biết rõ tình trạng ung thư của mình trước khi ký hợp đồng bảo hiểm nhưng không khai báo trung thực. Hành vi này được xem là vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin theo quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm và các điều khoản hợp đồng. Do đó, hợp đồng bảo hiểm chấm dứt hiệu lực và Tổng Công ty V không phải chịu trách nhiệm chi trả tiền bảo hiểm. Theo bảng minh họa giá trị hoàn lại, số tiền hoàn lại trong năm đầu tiên bằng 0, nên gia đình ông B không nhận được bất kỳ khoản chi trả nào.
Ý nghĩa của án lệ trong việc thống nhất áp dụng pháp luật
Vụ việc được lựa chọn làm án lệ nhằm mục đích thống nhất việc áp dụng pháp luật đối với các trường hợp bên mua bảo hiểm không khai báo hoặc khai báo không trung thực tình trạng bệnh hiểm nghèo khi giao kết hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Án lệ này nhấn mạnh tầm quan trọng của nghĩa vụ trung thực trong các giao dịch bảo hiểm, đồng thời cung cấp hướng dẫn rõ ràng cho các tòa án trong việc xử lý các tranh chấp tương tự trong tương lai.
