Đầu tháng 7, Tòa án nhân dân trung cấp Tô Châu (tỉnh Giang Tô) ra phán quyết sơ thẩm buộc chuỗi trà sữa Molly Tea bồi thường 10,3 triệu NDT (khoảng 37 tỷ đồng) cho Louis Vuitton vì vi phạm nhãn hiệu. Tòa xác định logo hoa bốn cánh mà Molly Tea sử dụng trên biển hiệu, bao bì và các ấn phẩm truyền thông đã xâm phạm 7 nhãn hiệu đã đăng ký của LV, trong đó có họa tiết hoa bốn cánh thuộc bộ monogram kinh điển. Molly Tea bị buộc thanh toán trong vòng 10 ngày, gỡ bỏ toàn bộ thiết kế vi phạm và đăng thông báo cải chính trên website, Weibo, WeChat, Xiaohongshu và Douyin. Nhà sáng lập Trương Bá Thừa xác nhận sẽ kháng cáo.
Canh bạc kinh doanh của Molly Tea
Molly Tea thành lập tại Thâm Quyến năm 2021, chuyên trà sữa hương hoa nhài, và bùng nổ với tốc độ hiếm thấy: Riêng năm 2025 mở hơn 1.000 cửa hàng, nâng tổng số lên hơn 2.300 điểm bán tại Trung Quốc cùng khoảng 50 cửa hàng ở Mỹ, Canada, Australia, Anh, Thái Lan và Indonesia. Ngay từ năm 2024, các đơn đăng ký nhãn hiệu hoa bốn cánh của Molly Tea đã liên tục bị Cục Sở hữu trí tuệ quốc gia Trung Quốc từ chối vì trùng với nhãn hiệu của LV. Biết rõ rủi ro nhưng vẫn tiếp tục sử dụng logo trên quy mô hàng nghìn cửa hàng, Molly Tea đã đặt cược rằng chi phí đổi nhận diện thương hiệu giữa lúc tăng trưởng nóng sẽ đắt hơn khoản bồi thường tiềm tàng. Canh bạc đó giờ có giá 37 tỷ đồng.
Cuộc truy nguyên về thời Đường
Điều LV không lường được là dư luận Trung Quốc gần như không bàn về khía cạnh pháp lý. Tin về phán quyết thu hút hơn 400 triệu lượt xem trên Weibo, nhưng hashtag leo thẳng lên top tìm kiếm lại là "LV, sau lưng anh không có ai", kèm chiến dịch truy nguyên văn hóa quy mô lớn do cộng đồng yêu văn vật và giới nghiên cứu thiết kế khởi xướng. Bằng chứng được chia sẻ nhiều nhất là cây đàn tỳ bà ngũ huyền bằng gỗ tử đàn thời Đường, hiện lưu giữ tại Chính Thương Viện ở Nara, Nhật Bản, tương truyền là quốc lễ vua Đường Huyền Tông và Dương Quý Phi tặng hoàng thất Nhật. Mặt sau cây đàn hơn 1.300 năm tuổi phủ kín các đóa hoa bốn cánh đối xứng xen kẽ đường kẻ ô trám, trùng khớp với họa tiết monogram của LV. Đó là hoa bảo tướng, loại hoa văn cát tường thịnh hành thời Tùy Đường, dung hợp hoa sen và mẫu đơn, xuất hiện khắp nơi từ bích họa, gốm sứ đến gạch lát kiến trúc – một biểu tượng văn hóa công cộng.
Cư dân mạng dựng lại chuỗi truyền thừa: Hoa bảo tướng thời Đường theo Đường sứ sang Nhật Bản, phát triển thành hoa văn gia huy quý tộc; đến năm 1896, khi thiết kế bộ monogram, nhà Vuitton lấy cảm hứng từ trào lưu Nhật Bản (Japonism) và nghệ thuật Tân Gothic. Tài liệu chính thức của LVMH ghi nhận điều này. Như vậy, bông hoa LV đăng ký độc quyền và kỷ niệm 130 năm tuổi, theo giới sử học, có gốc gác là mỹ học Trung Hoa cổ truyền lưu chuyển qua Nhật Bản rồi sang Pháp.
Thắng về lý, thua về tình
Câu hỏi khiến dư luận sôi sục: Vì sao một hoa văn thuộc di sản văn hóa công cộng nghìn năm, khi được thương hiệu nước ngoài đăng ký, lại có thể trở thành căn cứ kiện ngược thương hiệu bản địa và đòi bồi thường chục triệu tệ? Nhiều người tiêu dùng phản ứng bằng ví tiền, ồ ạt khoe hóa đơn mua Molly Tea với tuyên bố "ủng hộ hoa văn truyền thống nghìn năm".
Giới luật sư sở hữu trí tuệ Trung Quốc nhìn chung đứng về phía bản án. Trung Quốc áp dụng nguyên tắc "nộp đơn trước được quyền trước": LV đã đăng ký hình hoa bốn cánh từ nhiều năm trước và được công nhận nhãn hiệu nổi tiếng, được bảo hộ vượt nhóm ngành hàng. Molly Tea bị từ chối đăng ký nhiều lần mà vẫn thương mại hóa đại trà, yếu tố cố ý rõ ràng. Nguồn gốc văn hóa và quyền nhãn hiệu là hai hệ quy chiếu độc lập. Tuy nhiên, chính giới luật sư thừa nhận sự bức xúc của công chúng có cơ sở: Khung pháp lý hiện hành cho phép thương hiệu ngoại tư hữu hóa những hoa văn truyền thống vốn ai cũng có quyền dùng, đó là điểm mù thể chế. Giới thiết kế và bảo tàng chỉ ra rằng những năm gần đây LV đã đăng ký nhãn hiệu cho nhiều hoa văn có gốc từ khí vật và hoa văn cửa sổ truyền thống Trung Hoa, càng thổi bùng tranh luận về chiếm dụng văn hóa.
Hệ quả và bài học
Với LV, đây là chiến thắng kiểu Pyrrhus: thu về 10,3 triệu NDT, gần như vô nghĩa so với doanh thu LVMH, nhưng đổi lại là làn sóng thiện cảm sụt giảm tại thị trường xa xỉ quan trọng nhất thế giới, đúng thời điểm người tiêu dùng Trung Quốc thắt chi tiêu hàng hiệu và chủ nghĩa tự hào văn hóa bản địa lên cao. Với Molly Tea, khoản "học phí" 37 tỷ đồng đi kèm nghịch lý ngọt ngào: Thương hiệu 5 năm tuổi bỗng được cả nước biết tên và gắn với hình ảnh "người bị hàng hiệu Pháp chèn ép", dù trước tòa phúc thẩm, cơ hội lật ngược bản án được giới chuyên môn đánh giá là rất mỏng, kịch bản khả dĩ nhất chỉ là giảm mức bồi thường.
Câu chuyện vượt xa một vụ kiện nhãn hiệu. Nó phơi bày bài toán mà cả ngành xa xỉ lẫn các nhà làm luật sẽ còn phải trả lời: làm sao cân bằng giữa quyền độc quyền thương hiệu và thuộc tính công cộng của tài nguyên văn hóa truyền thống, để những biểu tượng mỹ học nghìn năm của một dân tộc không trở thành tài sản riêng của một logo.
