Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đang được xây dựng với mục tiêu tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô, đồng thời tăng yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Với cấu trúc gồm 9 chương, 36 điều, dự thảo này giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, thay vì quy định cụ thể các nội dung, nó tập trung phân quyền cho thành phố Hà Nội quyết định.
Cấu trúc và trọng tâm của dự thảo Luật
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) bao gồm các chương chính: Những quy định chung, Tổ chức chính quyền và chế độ công vụ, Quy hoạch và xây dựng Thủ đô, Phát triển văn hóa-xã hội, Phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Nguồn lực phát triển, Liên kết vùng, Giám sát và trách nhiệm giải trình, cùng Điều khoản thi hành. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, cách tiếp cận mới này tuân thủ tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng pháp luật, hướng tới phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội.
Bảy nhóm cơ chế đặc thù tạo động lực phát triển
Trọng tâm của dự thảo là bảy nhóm cơ chế đặc thù, được kỳ vọng sẽ thúc đẩy Hà Nội phát triển trong giai đoạn tới. Các nhóm này bao gồm: khẳng định vai trò trung tâm của Thủ đô, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền, quy hoạch đô thị hiện đại gắn với bảo vệ môi trường, phát triển văn hóa-xã hội lấy con người làm trung tâm, thí điểm cơ chế đổi mới sáng tạo, cơ chế tài chính đột phá, và thúc đẩy liên kết phát triển Vùng Thủ đô.
Phân quyền và trách nhiệm giải trình
Dự thảo bổ sung các quy định quan trọng như phân quyền cho chính quyền Thủ đô tại Điều 4, thẩm quyền xây dựng văn bản pháp luật tại Điều 8, và cơ chế thí điểm chính sách tại Điều 9. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Nguyễn Phương Thủy cho biết, việc trao quyền mạnh mẽ cho Hà Nội là cần thiết để giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh, nhưng đi kèm là khuôn khổ pháp lý đảm bảo kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình minh bạch.
Yêu cầu "6 rõ" và nguồn lực tài chính
Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu dự thảo Luật phải đảm bảo "6 rõ" trong phân quyền: rõ người, rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, và rõ hiệu quả. Đồng thời, phân quyền cần có trọng tâm và đi kèm cơ chế kiểm soát, công khai để người dân giám sát. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng chia sẻ, thành phố cần huy động nguồn lực lớn, với nhu cầu ước tính khoảng 5 triệu tỷ đồng giai đoạn 2026-2030, tăng lên 103 triệu tỷ đồng đến năm 2065, chủ yếu từ xã hội hóa.
Lộ trình thông qua và hiệu lực
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026. Nếu thông qua, Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, riêng quy định về xây dựng văn bản pháp luật tại Điều 8 sẽ hiệu lực sớm hơn từ ngày 1/6/2026, tạo cơ sở pháp lý cho Hà Nội ban hành các văn bản hướng dẫn.
Tóm lại, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) hướng tới một Hà Nội tự chủ hơn, sáng tạo hơn, với trách nhiệm giải trình rõ ràng, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.
