Luật sư Nguyễn Văn Hà: Định giá tài sản trí tuệ là bước đột phá cho doanh nghiệp
Luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân xung quanh nội dung định giá tài sản trí tuệ để làm tài sản bảo đảm. Ông khẳng định đây là một bước đi đột phá, tạo ra hệ sinh thái đặc biệt quan trọng cho doanh nghiệp, đồng thời chỉ ra những thách thức và rào cản pháp lý cần vượt qua.
Ý nghĩa của việc định giá tài sản trí tuệ
Luật sư Nguyễn Văn Hà nhấn mạnh, việc định hướng định giá đối với tài sản trí tuệ là một bước đi đột phá, tạo ra hệ sinh thái đặc biệt quan trọng cho doanh nghiệp. Ông phân tích ba khía cạnh lớn:
- Tối ưu hóa giá trị tài sản doanh nghiệp: Việc luật hóa tài sản vô hình như tài sản trí tuệ thành định lượng cụ thể giúp khơi thông nguồn lực mà trước đây doanh nghiệp chưa bao giờ phát huy được, từ đó tăng giá trị doanh nghiệp.
- Chuẩn hóa quy trình quản trị: Khi tài sản trí tuệ được nhìn nhận là nguồn tài sản đặc biệt, nó phải trở thành vốn, cần được quản trị, kế toán và kiểm toán. Quy định này giúp chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ liên quan đến tài sản doanh nghiệp.
- Tạo cơ chế cạnh tranh và bảo vệ: Giá trị thương hiệu là tài sản bảo vệ doanh nghiệp. Một thương hiệu tốt có thể tạo lợi thế quan trọng, như một "bùa hộ mệnh", ngay cả khi các tài sản hữu hình khác gặp khó khăn.
Thách thức và rào cản pháp lý
Luật sư Nguyễn Văn Hà chỉ ra rằng, rào cản pháp lý lớn nhất hiện nay không phải là vấn đề "có cho phép hay không" mà là thiếu các quy định về mặt kỹ thuật cụ thể. Ông liệt kê một số "điểm nghẽn":
- Tiêu chuẩn định giá chuyên biệt: Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn, phương pháp định giá tài sản trí tuệ, phải sưu tầm từ nước ngoài, gây độ trễ trong áp dụng.
- Cơ chế đăng ký giao dịch bảo đảm: Việc công khai thông tin thế chấp tài sản trí tuệ có thể gây tác động tâm lý tiêu cực, làm mất niềm tin và giảm giá trị thương hiệu.
- Cơ chế xử lý tài sản: Khi doanh nghiệp không trả được nợ, việc xử lý tài sản trí tuệ thế chấp rất khó khăn do giá trị thương hiệu có thể sụt giảm nghiêm trọng.
Sự chồng chéo giữa các luật
Luật sư Nguyễn Văn Hà thừa nhận sự mâu thuẫn chồng chéo giữa các luật hiện nay, ảnh hưởng đến công việc của luật sư và doanh nghiệp. Ông nêu ví dụ:
- Bộ luật Dân sự quy định quyền sở hữu trí tuệ là quyền tài sản, trong khi Luật Sở hữu trí tuệ phân chia chi tiết các quyền.
- Luật Các tổ chức tín dụng yêu cầu tài sản bảo đảm phải định giá được và có tính thanh khoản cao, nhưng tài sản trí tuệ lại khó định giá nếu mới ra đời.
- Việc đăng ký giao dịch và hạch toán kế toán đối với tài sản trí tuệ còn nhiều vướng mắc, chưa được định vị rõ ràng.
Ông đề xuất cần một cơ chế đồng bộ trong việc ghi nhận quyền của doanh nghiệp và quy trình thực thi, đồng thời nhà nước cần thường xuyên rà soát, điều chỉnh các quy định lỗi thời.
Rủi ro đối với ngân hàng và tác động của AI
Luật sư Nguyễn Văn Hà cảnh báo rủi ro lớn nhất đối với ngân hàng khi nhận bảo đảm bằng tài sản trí tuệ là tính bền vững. Giá trị tài sản trí tuệ chỉ ổn định tại thời điểm định giá và có thể sụt giảm nhanh chóng nếu doanh nghiệp kinh doanh không tốt. Do đó, ngân hàng cần đánh giá tổng lực doanh nghiệp, không chỉ dựa vào tài sản trí tuệ.
Về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), ông cho rằng đây là xu thế không thể đảo ngược. Nếu sản phẩm được tạo ra từ AI dựa trên kho dữ liệu cộng đồng, nó mang tính chất tài sản cộng đồng và khó xác định quyền sở hữu riêng. Chỉ khi doanh nghiệp chứng minh được họ làm chủ công nghệ AI, thuật toán mới là sản phẩm trí tuệ của họ.
Điều kiện tiên quyết để phát triển
Luật sư Nguyễn Văn Hà nhấn mạnh, để tài sản trí tuệ trở thành "đòn bẩy" vốn cho doanh nghiệp, điều kiện tiên quyết là sự đồng bộ và yếu tố con người. Cụ thể:
- Đồng bộ hóa hệ thống ghi nhận quyền của doanh nghiệp đối với tài sản trí tuệ.
- Chuẩn hóa bộ quy chuẩn định giá và thẩm định giá.
- Chuẩn hóa quy trình phối hợp giữa doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan đăng ký thông tin.
Ông đề xuất thực hiện cơ chế thí điểm đối với các doanh nghiệp có thương hiệu mạnh như Vinamilk, Hòa Phát, Viettel, sau đó nhân rộng ra các doanh nghiệp khởi nghiệp. Nếu làm tốt, đây sẽ là nguồn lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.
