Ngày 13-5, tại cuộc họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về các luật được Quốc hội khóa XVI thông qua tại kỳ họp thứ nhất, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh đã giới thiệu những điểm mới của Luật Hộ tịch. Luật này sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1-3-2027.
Những đổi mới căn bản trong Luật Hộ tịch
Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh, Luật Hộ tịch năm 2026 không chỉ sửa đổi, hoàn thiện các quy định về đăng ký và quản lý hộ tịch, mà còn đánh dấu bước chuyển căn bản trong tư duy quản lý hành chính nhà nước. Luật lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy dữ liệu làm nền tảng quản trị và lấy chuyển đổi số làm động lực đổi mới phương thức quản lý.
Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch theo mô hình quản lý hiện đại, số hóa, liên thông và phục vụ. So với Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2026 có nhiều đổi mới căn bản cả về tư duy lập pháp, mô hình quản lý và phương thức tổ chức thực hiện.
Phân quyền triệt để cho chính quyền cơ sở
Bà Đặng Hoàng Oanh cho biết, Luật Hộ tịch phân quyền triệt để, gắn với nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Thẩm quyền đăng ký tất cả các sự kiện và thông tin hộ tịch trong nước được giao cho UBND cấp xã. Người dân có quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, không phụ thuộc vào nơi cư trú hay địa giới hành chính.
Cụ thể, UBND cấp xã có thẩm quyền đăng ký các việc hộ tịch sau đây, không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân:
- Khai sinh
- Kết hôn
- Giám hộ và giám sát việc giám hộ
- Nhận cha, mẹ, con
- Thay đổi thông tin hộ tịch
- Tình trạng hôn nhân
- Khai tử
Đẩy mạnh số hóa và giảm giấy tờ
Lãnh đạo Bộ Tư pháp nhấn mạnh, Luật Hộ tịch quy định đẩy mạnh số hóa dữ liệu hộ tịch và xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử. Nguyên tắc được xác định là "người dân chỉ cung cấp thông tin một lần". Các cơ quan nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục hành chính, thay vì yêu cầu người dân cung cấp nhiều loại giấy tờ như trước đây.
Luật chuyển từ phương thức "quản lý thụ động" sang "phục vụ chủ động" thông qua các quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Bảo đảm quyền nhân thân và giải quyết vướng mắc
Luật Hộ tịch tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân của cá nhân, giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Nhiều quy định mới được bổ sung, chẳng hạn như đăng ký hộ tịch đối với người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh đã được giải quyết ở nước ngoài đối với trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam.
Quy định chuyển tiếp để triển khai thống nhất
Để bảo đảm việc triển khai Luật Hộ tịch được thống nhất, không làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, luật quy định các nội dung chuyển tiếp phù hợp đối với giấy tờ hộ tịch, dữ liệu hộ tịch và các thủ tục đang được giải quyết trước thời điểm Luật có hiệu lực. Theo đó, các giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ trước ngày Luật có hiệu lực thì tiếp tục có giá trị sử dụng. Các trường hợp đã tiếp nhận hồ sơ nhưng chưa giải quyết xong thì được tiếp tục thực hiện theo quy định cũ.
