Đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội - Bộ Công an, đã trao đổi về những điểm mới cơ bản của Luật Cư trú (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 118/2025/QH15) và Thông tư số 116/2026/TT-BCA ngày 29/06/2026 quy định chi tiết thi hành.
Năm điểm mới của Luật Cư trú
Theo Đại tá Ngô Như Cường, Luật Cư trú sửa đổi có năm điểm mới chính. Thứ nhất, sửa đổi quy định về cư trú và cơ quan đăng ký cư trú để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Thứ hai, tạo điều kiện thuận lợi cho đăng ký cư trú đối với trẻ em dưới 6 tuổi, đơn giản hóa điều kiện và hồ sơ. Thứ ba, đẩy mạnh tự động cập nhật, điều chỉnh thông tin cư trú từ các cơ sở dữ liệu. Thứ tư, bổ sung trách nhiệm thông báo lưu trú trên phương tiện. Thứ năm, sửa đổi các trường hợp xóa đăng ký thường trú, tạm trú để thống nhất với pháp luật về quốc tịch.
Điểm mới của Thông tư 116/2026/TT-BCA
Thông tư 116/2026/TT-BCA có năm điểm mới cơ bản. Một là, thống nhất hình thức tiếp nhận hồ sơ: khi nộp trực tiếp, công dân chỉ cung cấp thông tin cơ bản và điều kiện đăng ký; cán bộ khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để tạo lập hồ sơ, mỗi hồ sơ có mã số để theo dõi. Hai là, không yêu cầu nộp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu hoặc VNeID. Ba là, đa dạng hóa hình thức thông báo kết quả, quy định rõ ủy quyền thực hiện thủ tục. Bốn là, bổ sung tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị qua nhiều kênh: trực tiếp, điện thoại, đường dây nóng, hòm thư góp ý, email, cổng thông tin, VNeID. Năm là, quy định cụ thể việc xác định quan hệ với chủ hộ, tự động điều chỉnh địa chỉ khi thay đổi địa giới hành chính, trách nhiệm đăng ký và xóa tạm trú, hình thức thông báo lưu trú và khai báo tạm vắng.
Quy định mới về thông báo lưu trú
Đại tá Ngô Như Cường cho biết: “Quy định mới về thông báo lưu trú tập trung vào việc mở rộng đối tượng, làm rõ trách nhiệm và đa dạng hóa phương thức thực hiện.” Ngoài hộ gia đình, cơ sở lưu trú, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý phương tiện cũng phải thông báo khi có người lưu trú qua đêm trên phương tiện. Nếu chủ hộ hoặc thành viên không có mặt, người đến lưu trú tự thông báo. Nội dung gồm họ tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu, lý do, thời gian và địa chỉ lưu trú. Thông báo phải thực hiện trước 23h của ngày bắt đầu lưu trú; nếu đến sau 23h thì thông báo trước 8h ngày hôm sau. Thời gian lưu trú không quá 30 ngày. Người dân có thể thông báo qua điện thoại, email, trang thông tin điện tử, Cổng dịch vụ công quốc gia, VNeID hoặc phần mềm thông báo lưu trú, không bắt buộc đến cơ quan Công an. Mục đích là bảo đảm thông tin nơi ở thực tế được cập nhật, phục vụ quản lý cư trú, an ninh trật tự, phòng chống tội phạm, cứu hộ, cứu nạn và hoạch định chính sách. Đại tá khẳng định quy định này không gây phiền hà vì thủ tục đơn giản, không thu lệ phí, có nhiều hình thức thực hiện và chủ yếu khai thác thông tin điện tử qua VNeID.
Sử dụng dữ liệu thay thế thành phần hồ sơ
Việc sử dụng dữ liệu để thay thế thành phần hồ sơ được triển khai theo nguyên tắc: thông tin, giấy tờ đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu chuyên ngành hoặc tích hợp trên VNeID thì cơ quan đăng ký cư trú phải chủ động khai thác, không yêu cầu nộp lại. Khi nộp trực tiếp, cán bộ tra cứu để tạo hồ sơ điện tử. Khi thực hiện trực tuyến, thông tin được tự động đối chiếu, tái sử dụng. Nếu chưa khai thác được, cơ quan có trách nhiệm kiểm tra, xác minh; công dân chỉ xuất trình giấy tờ gốc khi cần thiết. Đối với thay đổi hộ tịch hoặc địa chỉ do điều chỉnh địa giới hành chính, cơ quan có thẩm quyền cập nhật đồng bộ, công dân không phải làm lại thủ tục. Điều này giúp giảm thành phần hồ sơ, hạn chế giấy tờ bản sao, giảm thời gian và chi phí, khắc phục tình trạng kê khai nhiều lần. Hồ sơ được xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn, người dân có thể theo dõi tiến độ bằng mã hồ sơ và nhận kết quả qua văn bản điện tử, tin nhắn hoặc VNeID.
