Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam vừa có công văn gửi Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, kiến nghị nhiều nội dung liên quan đến nguồn vàng nguyên liệu. Một trong số đó là đề xuất ban hành quy định, hướng dẫn cụ thể về cơ chế huy động, thu mua vàng trong dân làm nguyên liệu sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Cụ thể, Hiệp hội đề nghị cho phép các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vàng trang sức được vay vàng từ người dân với lãi suất thỏa thuận phù hợp với pháp luật dân sự.
Chuyên gia phản đối: Rủi ro vĩ mô tiềm ẩn
Tiến sĩ kinh tế Lê Bá Chí Nhân bày tỏ không đồng tình với đề xuất trên. Ông phân tích rằng về bản chất, việc cho phép doanh nghiệp vay vàng trực tiếp từ người dân với lãi suất thỏa thuận chính là mở lại kênh tín dụng bằng vàng dưới một hình thức khác, gây lợi bất cập hại. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro vĩ mô như rủi ro hệ thống, làm suy yếu vai trò của tiền đồng, và hình thành một thị trường tín dụng ngầm bằng vàng rất khó kiểm soát. Nhà nước không thể giám sát quy mô, dòng tiền, mức độ rủi ro của thị trường này.
Ông Nhân giải thích: "Doanh nghiệp vay vàng nhưng doanh thu lại bằng tiền đồng. Khi giá vàng biến động mạnh, doanh nghiệp không chỉ chịu rủi ro kinh doanh mà còn gánh thêm rủi ro tài chính. Nếu mất khả năng trả nợ, thiệt hại sẽ chuyển sang phía người dân. Đáng chú ý, khi vàng trở thành công cụ sinh lãi, người dân có xu hướng nắm giữ vàng thay vì gửi tiết kiệm bằng tiền, đi ngược nỗ lực củng cố niềm tin vào tiền đồng của Ngân hàng Nhà nước."
Vị chuyên gia nhấn mạnh rằng Việt Nam từng trải qua giai đoạn "vàng hóa" nền kinh tế nặng nề, khi hệ thống ngân hàng huy động vàng, cho vay vàng, người dân coi vàng như phương tiện thanh toán song song với tiền. Điều này gây nhiều hệ quả như chính sách tiền tệ bị suy yếu, tỷ giá chịu áp lực lớn. Năm 2012, Nghị định 24 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng ra đời với mục tiêu chấm dứt tình trạng "vàng hóa" nền kinh tế, đưa vàng ra khỏi lưu thông tín dụng. "Không có lý gì hiện tại lại cho phép tái diễn", ông Nhân khẳng định.
Ông Nhân cho rằng vấn đề cốt lõi không phải là tạo điều kiện để doanh nghiệp vay vàng trong dân, mà là tìm cách chuyển hóa nguồn vàng trong dân thành nguồn lực cho nền kinh tế một cách an toàn, thông qua hệ thống tài chính chính thức, dưới sự điều tiết của Ngân hàng Nhà nước.
Khó hiện thực hóa và nhiều rủi ro
Ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường ĐH Nguyễn Trãi), nhìn nhận đề xuất cho phép doanh nghiệp vay vàng từ người dân để phục vụ sản xuất vàng trang sức, nếu hiện thực hóa, sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu và cung cấp nguyên liệu ổn định cho ngành chế tác. Tuy nhiên, vấn đề lãi suất vay thỏa thuận có thể dẫn đến các rủi ro về pháp lý, tài chính nếu không được giám sát chặt chẽ.
"Khi doanh nghiệp gặp vấn đề tài chính hoặc rủi ro kinh doanh, việc không thể hoàn trả vàng vay có thể dẫn đến người dân không thu hồi được tài sản. Ngoài ra, khi doanh nghiệp gặp vấn đề về nhân sự hoặc hoạt động kinh doanh không ổn định, thu hồi vàng vay từ doanh nghiệp cũng trở nên khó khăn, tạo ra sự mất cân bằng trong các giao dịch", ông Huy phân tích.
Chuyên gia vàng Trần Duy Phương đánh giá kiến nghị huy động vàng trong dân để làm nguyên liệu sản xuất trang sức hợp lý về mặt lý thuyết, song nhấn mạnh điều này rất khó hiện thực hóa. Vàng trong dân tồn tại dưới nhiều dạng như vàng miếng, vàng nhẫn, vàng trang sức. Việc kiểm định chất lượng vàng không hề đơn giản. Hiện nay, trừ vàng miếng có thương hiệu, phần lớn vàng nhẫn, vàng trang sức trên thị trường không đồng nhất về tiêu chuẩn.
"Doanh nghiệp sẽ huy động loại vàng nào, có chấp nhận tất cả? Người dân cho vay vàng miếng, vàng nhẫn... khi nhận lại sẽ nhận vàng dưới hình thức ra sao? Tất cả đều không đơn giản", ông Phương nêu vấn đề.
Băn khoăn quan trọng khác được ông Phương đề cập là rủi ro lớn về cân đối trạng thái của doanh nghiệp kinh doanh vàng. Giả sử doanh nghiệp huy động vàng ở vùng giá 170 - 175 triệu đồng/lượng, nhưng đến khi đáo hạn, giá đã tăng lên 200 triệu đồng/lượng. Khi đó, việc cân đối nguồn để trả nợ trở nên rất khó khăn.
