Iran cảnh báo rằng chiến dịch gây sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu có thể mở rộng từ eo biển Hormuz sang tuyến đường huyết mạch ở biển Đỏ nếu các cuộc tấn công của Mỹ tiếp diễn. Đây là một lời đe dọa phụ thuộc vào lực lượng Houthi – đồng minh của Iran tại Yemen.
Kịch bản hai eo biển
Tehran một lần nữa tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz đối với hàng hải khi Iran và Mỹ tiến hành các đòn tấn công qua lại. Tuyến đường thủy quan trọng giữa Iran và Oman đã bị đóng cửa trên thực tế suốt nhiều tháng hồi đầu năm nay do xung đột, gây ra những cú sốc nghiêm trọng nhất lịch sử cho thị trường năng lượng toàn cầu.
Ả Rập Xê Út đã phản ứng bằng cách chuyển hơn 70% sản lượng xuất khẩu dầu thô hàng ngày từ các cảng vùng Vịnh sang cảng Yanbu trên biển Đỏ. Các tàu chở dầu ở đó có thể đi về hướng nam, giữa vùng Sừng châu Phi và bờ biển Yemen, qua eo biển Bab el-Mandeb.
Ông Petras Katinas, nghiên cứu viên Viện RUSI, nhận định: "Đây cũng là một trong những tuyến đường thay thế chính cho eo biển Hormuz." Ông cho biết thêm: "Dòng dầu qua Bab el-Mandeb được báo cáo đã tăng lên khoảng 5,4 triệu thùng mỗi ngày trong quý 1 năm 2026, khi các nhà sản xuất và thương nhân tìm kiếm các tuyến đường thay thế trong thời gian gián đoạn tại Hormuz. Nó đã đóng vai trò như một kênh ngầm."
Các đồng minh trong khu vực của Iran
Iran không giáp biển Đỏ, nhưng Yemen thì có, và bờ biển biển Đỏ của Yemen do phe Houthi kiểm soát. Iran coi lực lượng Houthi là một phần trong "Trục kháng chiến" khu vực của mình, bao gồm Hezbollah ở Lebanon và các lực lượng dân quân Shi'ite Iraq. Lực lượng Houthi đã chứng minh rằng họ có thể sử dụng tên lửa chống hạm, máy bay không người lái và các vũ khí khác để gây nguy hiểm cho hàng hải thương mại.
Mỹ tuyên bố Iran đã trang bị vũ khí, tài trợ và huấn luyện cho lực lượng Houthi với sự giúp đỡ từ Hezbollah. Các tay súng Houthi đã từng tấn công tàu thuyền trước đây, đổ quân xuống tàu từ trực thăng và phóng tên lửa chống hạm cũng như máy bay không người lái.
Ông Katinas cho biết: "Các cuộc tấn công của Houthi từ năm 2023 đã khiến nhiều công ty vận tải biển tránh biển Đỏ, mặc dù eo biển chưa bao giờ bị đóng cửa về mặt vật lý."
Houthi có thể đóng cửa Bab el-Mandeb?
Sau vụ tấn công của Hamas vào Israel ngày 7.10.2023 và chiến dịch tàn phá của Israel tại Gaza, lực lượng Houthi bắt đầu bắn phá Israel và các tàu thuyền trên Biển Đỏ. Các cuộc tấn công đã làm gián đoạn nghiêm trọng vận tải biển toàn cầu, khiến Maersk, Hapag-Lloyd và các hãng lớn khác phải chuyển hướng qua vòng quanh châu Phi – một tuyến đường dài hơn và tốn kém hơn nhiều.
Ông Katinas phân tích: "Lực lượng Houthi không cần đánh chìm mọi tàu hay duy trì phong tỏa hải quân. Một số lượng giới hạn các cuộc tấn công thành công hoặc thậm chí chỉ cần các mối đe dọa đáng tin cậy cũng có thể khiến các công ty bảo hiểm rút bảo hiểm, tăng phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và buộc chủ tàu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng."
Một chiến dịch do Mỹ dẫn đầu nhằm khôi phục tự do hàng hải trên biển Đỏ đã bao gồm các cuộc không kích liên tiếp vào các mục tiêu của Houthi. Nhóm này năm ngoái tuyên bố sẽ tuân thủ lệnh ngừng bắn giữa Hamas và Israel. Nhưng tháng trước, Houthi tuyên bố sẽ cấm các tàu có liên quan đến Israel đi qua biển Đỏ sau khi Israel tái tấn công quân sự vào Iran. Họ vẫn chưa thực hiện lời đe dọa đó.
