Ngày 18/06/2026, dư luận xôn xao vụ một hiệu trưởng tại TP.HCM bị kỷ luật cảnh cáo vì suốt 3 năm học không giảng dạy nhưng vẫn nhận phụ cấp nhà giáo 35%. Đáng chú ý, số tiền này ông dùng trả lại cho giáo viên dạy thay. Sự việc khiến nhiều hiệu trưởng khác lo lắng, vì tình trạng này không hiếm.
Hiệu trưởng không cố tình trục lợi nhưng vẫn sai phạm
Một hiệu trưởng trường tiểu học ở quê, ngoài 50 tuổi, tâm sự với luật sư rằng ông gần như không còn đứng lớp suốt nhiều năm nhưng vẫn nhận phụ cấp. Ông lo sợ mình đang đi vào vết xe đổ của đồng nghiệp. Trước đó, tại Quảng Trị cũng có vụ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng không có lịch giảng dạy nhưng vẫn hưởng phụ cấp, buộc địa phương phải truy thu.
Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP.HCM) phân tích: "Không mấy ai bắt đầu bằng ý định trục lợi. Họ trượt vào sai phạm một cách lặng lẽ. Mỗi tuần hiệu trưởng tiểu học chỉ phải dạy 2 tiết, nhưng guồng quay hồ sơ, họp hành, thanh tra, tuyển sinh… cuốn đi mất. 2 tiết nhỏ nhoi dễ bị gạt sang bên".
Ở vụ TP.HCM, vị hiệu trưởng còn dùng phụ cấp trả cho người dạy thay, tưởng chừng sòng phẳng. Nhưng pháp luật không nhìn nhận như vậy. Phụ cấp ưu đãi nghề 35% không phải là phần đương nhiên của chức danh hiệu trưởng, mà là bù đắp cho lao động giảng dạy trực tiếp. Thông tư 05/2025 của Bộ GD-ĐT quy định rõ hiệu trưởng phải dạy 2 tiết/tuần, phó hiệu trưởng 4 tiết, không được lấy việc kiêm nhiệm quản lý để miễn nghĩa vụ đứng lớp. Khi không dạy mà vẫn nhận, khoản tiền đó trở thành chi sai, dù nó có chảy vào túi ai.
Cái bẫy nguy hiểm: Từ kỷ luật đến hình sự
Nếu chỉ vi phạm chế độ chính sách mà không có chiếm đoạt hay gian dối hồ sơ, biện pháp tương xứng là kỷ luật hành chính và truy thu. Tuy nhiên, nguy hiểm nằm ở phản xạ che giấu vi phạm. Khi đã lỡ ở vùng xám, người ta dễ bị cám dỗ sửa thời khóa biểu, dựng sổ đầu bài, nhờ ký lùi ngày để hợp thức hóa hồ sơ. Chính động tác này mới là lằn ranh đỏ, đẩy nhà giáo từ kỷ luật sang nguy cơ trách nhiệm hình sự.
Một nữ hiệu trưởng ở Đắk Lắk vừa bị cách chức vì chỉ đạo giả mạo chữ ký, hành vi này rơi vào tội giả mạo trong công tác theo Điều 359 Bộ luật Hình sự 2015, khung hình phạt từ 1 đến 5 năm tù. "Một khoản phụ cấp vài triệu đồng có thể truy thu, nhưng bộ hồ sơ giả thì không thể truy thu lại", luật sư cảnh báo.
Giải pháp cho hiệu trưởng: Dạy thật và ghi thật
Luật sư khuyên: "Các hiệu trưởng hãy dạy thật và ghi thật, đứng lớp đủ tiết và để việc đó hiện diện trên thời khóa biểu, sổ đầu bài, kế hoạch bài dạy. Nếu công việc quản lý nuốt mất giờ lên lớp, hãy chủ động nói với bộ phận tài chính để dừng hoặc điều chỉnh phụ cấp cho đúng phần thực dạy, thay vì im lặng để hệ thống tự chi rồi mắc kẹt nhiều năm".
Người dạy thay xứng đáng được trả công bằng khoản thừa giờ do nhà trường chi theo đúng cơ chế, không phải bằng phụ cấp hiệu trưởng tự chia lại. Nếu đã nhận sai, việc rà soát và truy nộp sớm, trước khi có đơn thư, luôn là lựa chọn tử tế hơn, bởi sự chủ động khắc phục là tình tiết giảm nhẹ.
Nghị định 182/2026 về phụ cấp ưu đãi nhà giáo có hiệu lực từ 7/7/2026, mở ra dịp bàn lại mối quan hệ giữa chức trách quản lý và nghĩa vụ giảng dạy. Nhưng mỗi hiệu trưởng cần tự bảo vệ mình ngay từ học kỳ tới.
