Ủy ban châu Âu (EC) và Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas đã đề xuất một cơ chế trừng phạt mới, cho phép Liên minh châu Âu áp đặt các biện pháp hạn chế đối với cá nhân và thực thể liên quan đến hoạt động tội phạm có tổ chức. Theo Reuters, các biện pháp này bao gồm đóng băng tài sản, chặn nguồn lực kinh tế - tài chính, cùng lệnh cấm nhập cảnh hoặc quá cảnh qua lãnh thổ các quốc gia thành viên EU.
Phạm vi và mục tiêu của cơ chế trừng phạt
EC nhấn mạnh các biện pháp sẽ được áp dụng phối hợp giữa các thành viên, đảm bảo thực thi nhanh chóng, tương xứng và được rà soát định kỳ. Mục tiêu là ngăn chặn các hoạt động phi pháp từ bên ngoài EU nhưng gây tác động đến lợi ích của khối. Theo EC, tội phạm có tổ chức đang gây bất ổn xã hội, xói mòn pháp quyền và thể chế, làm suy yếu ổn định kinh tế và an ninh của EU.
Tập trung vào mạng lưới đưa người di cư trái phép
Chủ tịch EC Ursula von der Leyen cho biết, nhiều năm qua người di cư, cả trái phép lẫn hợp pháp, là mục tiêu của các mạng lưới tội phạm. Do đó, châu Âu sẽ tập trung triệt phá mô hình hoạt động và nguồn lợi nhuận của các đường dây đưa người di cư trái phép và buôn người, qua đó góp phần bảo vệ tính mạng của hàng nghìn người di cư. Bà von der Leyen nhấn mạnh: "Châu Âu phải là bên quyết định ai được phép đến lãnh thổ của mình và trong những điều kiện nào."
Đề xuất này hiện thực hóa cam kết mà Chủ tịch EC đưa ra trong Thông điệp EU năm ngoái về xây dựng cơ chế trừng phạt riêng đối với các mạng lưới đưa người di cư trái phép và buôn người. Theo EC, hơn 90% người di cư bất hợp pháp vào EU phải thông qua các đường dây buôn người, chủ yếu do các nhóm tội phạm có tổ chức điều hành. Hoạt động này mang lại lợi nhuận toàn cầu ước tính từ 4,7-6 tỷ euro (khoảng 5,5-7 tỷ USD) mỗi năm.
Kể từ năm 2014, hơn 28.000 người đã thiệt mạng trên các tuyến di cư, trong khi gần một nửa số mạng lưới đưa người còn liên quan các loại tội phạm khác như buôn người, ma túy và vũ khí.
Thách thức trong việc thông qua đề xuất
Để có hiệu lực, đề xuất cần được toàn bộ các quốc gia thành viên EU nhất trí thông qua. Tuy nhiên, đây là rào cản không nhỏ trong bối cảnh chính sách di cư luôn gây chia rẽ nội bộ khối, liên quan đến phân bổ ngân sách và hạn ngạch tiếp nhận người di cư. Với đề xuất trên, các nước thành viên sẽ phải quyết định những lĩnh vực nào ngoài đưa người và buôn người - như buôn ma túy, vũ khí hay tội phạm tài chính - sẽ được đưa vào danh sách trừng phạt.
Bối cảnh và các động thái liên quan
Tháng trước, Hội đồng châu Âu (EUC) và Nghị viện châu Âu (EP) đã đạt thỏa thuận sơ bộ về quy định mới cho phép các nước thành viên chuyển người di cư bất hợp pháp đến các "trung tâm hồi hương" ngoài lãnh thổ khối nhằm đẩy nhanh tiến độ trục xuất. Ngoài ra, Vương quốc Anh đã thiết lập cơ chế trừng phạt toàn cầu đầu tiên nhắm vào di cư bất hợp pháp và buôn người từ tháng 7/2025.
Trước đó, với sự phối hợp của Cơ quan Cảnh sát EU (Europol) và Cơ quan Hợp tác Tư pháp Hình sự EU (Eurojust), lực lượng chức năng ba nước Tây Ban Nha, Bỉ và Pháp đã triệt phá một đường dây tội phạm xuyên quốc gia chuyên đưa người nhập cư trái phép và buôn bán ma túy. Theo CNN, đường dây này đã đưa trái phép ít nhất 400 người di cư từ Algeria sang Tây Ban Nha, thu lợi hàng triệu euro từ buôn người, đồng thời vận chuyển ma túy tổng hợp và cocaine.
Việc điều tra được khởi động từ tháng 10/2022, sau khi một thuyền chở người di cư Algeria bị đắm trên đường sang Tây Ban Nha khiến 12 người chết. Kết quả điều tra cho thấy đường dây do một tổ chức ở Bỉ cầm đầu, điều hành mạng lưới hoạt động tại Bỉ, Tây Ban Nha, Pháp, Algeria và Morocco. Trong chiến dịch truy quét, lực lượng chức năng đã bắt giữ 20 đối tượng, gồm 16 người tại Tây Ban Nha và bốn người tại Bỉ, thu giữ các tàu cao tốc, vũ khí, ma túy và tiền mặt.
Phương thức hoạt động là dùng tàu cao tốc hoặc thuyền ọp ẹp để đưa người vượt Địa Trung Hải mà không có biện pháp an toàn. Mỗi người di cư phải trả từ 8.000-10.000 euro (khoảng 9.144-11.430 USD) để được đưa sang Tây Ban Nha hoặc Italy. Tàu cao tốc cũng được sử dụng để vận chuyển ma túy từ Bắc Âu qua Tây Ban Nha sang Algeria. Sau khi đưa ít nhất 400 người di cư, các đối tượng thu về khoảng bốn triệu euro; nếu tính cả lợi nhuận từ buôn bán ma túy, tổng số tiền thu lợi bất chính lên tới tám triệu euro.
Đề xuất của EC được xem là cơ chế tạo ra “nắm đấm thép” của EU trong ngăn chặn tội phạm buôn người và ma túy, qua đó bảo đảm an ninh cốt lõi của “lục địa già” trước làn sóng di cư phức tạp.
