Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo gồm 6 phần, 128 điều, quy định về xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính. So với luật hiện hành, dự thảo đổi tên biện pháp “đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” thành “đưa đi cai nghiện bắt buộc” để phù hợp với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025; bỏ giải thích “người nghiện ma túy”. Dự thảo cũng chỉnh lý “vi phạm hành chính nhiều lần” là trường hợp cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi vi phạm mà trước đó đã thực hiện nhưng chưa bị ra quyết định xử phạt (thay vì chưa bị xử lý) và chưa hết thời hiệu.
Mở rộng đối tượng xử phạt và quy trình điện tử
Dự thảo bổ sung đối tượng xử phạt là cá nhân, tổ chức nước ngoài hiện diện hoặc không hiện diện tại Việt Nam vi phạm trong lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa; trên tàu bay, tàu biển mang quốc tịch Việt Nam, trừ điều ước quốc tế có quy định khác.
Đáng chú ý, dự thảo quy định xử lý vi phạm hành chính được thực hiện toàn trình trên môi trường điện tử khi bảo đảm điều kiện về cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, thông tin. Các cơ quan có trách nhiệm kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính và cơ sở dữ liệu liên quan; kết nối, đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, ứng dụng VNeID. Dữ liệu về xử lý vi phạm trên môi trường điện tử phải được lưu trữ đầy đủ để kiểm tra, giám sát, bảo đảm công khai, minh bạch.
Xử phạt không lập biên bản với vi phạm phát hiện qua thiết bị kỹ thuật
Dự thảo bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản đối với các hành vi phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. Theo Bộ Công an, Nghị quyết 151/NQ-CP yêu cầu cắt giảm thủ tục không cần thiết, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ. Các thiết bị như cân tải trọng, máy đo nồng độ cồn, camera giám sát đã cung cấp đầy đủ căn cứ để ra quyết định xử phạt. Kết quả thu thập được ghi nhận bằng văn bản gồm tên cơ quan, chữ ký người sử dụng thiết bị, tên địa chỉ tổ chức/cá nhân vi phạm, bản ảnh, âm thanh, chỉ số đo lường… Các thông tin này tương ứng với nội dung biên bản vi phạm hành chính, cho phép người có thẩm quyền thụ lý giải quyết vụ việc.
Bổ sung quy định về chứng cứ điện tử
Tại cuộc họp thẩm định, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về chứng cứ điện tử và cơ chế thu thập, sử dụng chứng cứ từ phương tiện điện tử trong xử lý vi phạm hành chính, nhằm bảo đảm dữ liệu thu thập trên môi trường điện tử có giá trị pháp lý. Hiện pháp luật chưa có quy định thống nhất về khái niệm và tiêu chí xác định chứng cứ điện tử. Ông Lưu Quốc Trạng, Tòa án nhân dân khu vực 1 - Quảng Ngãi kiến nghị: “Chứng cứ điện tử là sản phẩm tất yếu của thời đại công nghệ số và đang trở thành nguồn chứng cứ quan trọng trong hoạt động tố tụng dân sự. Việt Nam đã có những bước khởi đầu khi ghi nhận dữ liệu điện tử là chứng cứ hợp pháp, tuy nhiên khuôn khổ pháp luật hiện hành còn nhiều khoảng trống và bất cập… Do đó, hoàn thiện khung pháp lý về chứng cứ điện tử và cơ sở hạ tầng kỹ thuật vừa là yêu cầu cấp bách trước mắt, vừa là bước đi chiến lược lâu dài để hệ thống tư pháp Việt Nam hội nhập với chuẩn mực quốc tế.”
Ngoài ra, có ý kiến đề nghị bổ sung quy trình xử lý vi phạm đối với tổ chức, cá nhân không hiện diện tại Việt Nam, vì nhiều hành vi vi phạm qua nền tảng xuyên biên giới hiện thiếu cơ chế xác minh, triệu tập và xử lý. Bà Nguyễn Thị Hạnh, Cục trưởng Pháp luật hình sự-hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) cho rằng Bộ Công an cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo bảo đảm thống nhất, đồng bộ, nâng cao tính khả thi, bám sát chủ trương đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số.
