Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP có hiệu lực từ ngày 1.7, theo đó số ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện giảm từ 198 xuống còn 142. Đáng chú ý, "sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô" vẫn nằm trong danh mục ngành kinh doanh có điều kiện.
Trước đó, Bộ Tài chính từng đề xuất cắt giảm 58 ngành nghề khỏi danh mục này, bao gồm cả sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô. Đề xuất này gây phản ứng mạnh từ các doanh nghiệp lớn trong nước như Vinfast, Thành Công, Thaco và nhiều chuyên gia.
Bảo vệ sản xuất trong nước và việc làm
PGS-TS Phạm Xuân Mai, nguyên Trưởng khoa Kỹ thuật giao thông, Trường đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM, hoan nghênh quyết định của Chính phủ. Ông cho rằng việc giữ ô tô là ngành kinh doanh có điều kiện là hợp lý để bảo vệ nền sản xuất trong nước và duy trì "lá chắn kỹ thuật" cần thiết đối với xe nhập khẩu.
Theo ông Mai, ngành ô tô Việt Nam hiện có khoảng 1 triệu lao động, với năng suất lao động cao nhất trong các ngành chế biến, chế tạo, gấp 3-5 lần so với các ngành khác. Tiềm năng phát triển rất lớn khi tỷ lệ sở hữu xe hiện chỉ đạt khoảng 63 xe/1.000 dân, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.
Rào cản kỹ thuật là công cụ quan trọng
GS-TS Hoàng Văn Cường, nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân, nhấn mạnh rằng để phát triển sản xuất ô tô trong nước và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, ngoài chính sách thuế, rào cản kỹ thuật là công cụ quan trọng. Nhiều nước áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật riêng buộc nhà sản xuất phải tuân thủ và sản xuất ngay trong nước, gián tiếp thúc đẩy sản xuất nội địa.
Ông dẫn kinh nghiệm Trung Quốc, nơi từng yêu cầu các hãng nước ngoài liên doanh với doanh nghiệp trong nước theo tỷ lệ 50-50, giúp doanh nghiệp nội lớn dần và làm chủ công nghệ.
Bài học từ Hàn Quốc
Bài học từ Hàn Quốc cho thấy chính sách bảo hộ sản xuất trong nước đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Ngành công nghiệp ô tô Hàn Quốc ra đời đầu những năm 1960, với các chính sách hỗ trợ vốn, vay lãi suất thấp, miễn thuế, bảo vệ thị trường nội địa bằng hàng rào thuế quan và phát triển công nghiệp phụ trợ. Nhờ đó, các tập đoàn lớn như Hyundai hình thành và vươn tầm quốc tế. Hyundai được hưởng lợi từ miễn thuế nhập khẩu máy móc, trợ cấp xuất khẩu, giúp mẫu xe Pony đầu tiên ra mắt thị trường quốc tế, đánh dấu bước khởi đầu cho nền công nghiệp ô tô Hàn Quốc. Đến những năm 2000, chính sách chuyển từ bảo hộ sang nuôi dưỡng và toàn cầu hóa.
Nâng cao hàng rào kỹ thuật với ô tô
Việc giữ nhập khẩu ô tô là ngành kinh doanh có điều kiện, theo PGS-TS Phạm Xuân Mai, sẽ tránh nhập khẩu ồ ạt xe giá rẻ, công nghệ cũ. Với sự phát triển của xe điện, nếu "thả cửa" nhập khẩu, Việt Nam sẽ mất lợi thế thị trường xe điện nội địa. Nguy cơ từ xe điện giá siêu rẻ, nhập khẩu kiểu "ăn xổi" không có hạ tầng trạm sạc, cam kết tái chế pin hay bảo hành, có thể phá vỡ quy hoạch ngành và gây gánh nặng môi trường. Ông Mai khẳng định: "Việc giữ ô tô là ngành kinh doanh có điều kiện sẽ tránh được các nguy cơ này, bảo vệ người tiêu dùng và nền sản xuất ô tô mới phát triển."
Chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng cho biết, các nước châu Âu không bắt buộc ô tô là ngành kinh doanh có điều kiện, nhưng hàng rào kỹ thuật của họ ở mức cao nhất với tiêu chuẩn khắt khe. Trong khi đó, hàng rào kỹ thuật của Việt Nam còn thấp. Ông đề xuất nâng cao tiêu chuẩn khí thải tiệm cận châu Âu, có lợi cho người tiêu dùng.
PGS-TS Phạm Xuân Mai cũng nhấn mạnh cần thay đổi chính sách để chuyển từ lắp ráp sang nghiên cứu, sản xuất, đồng thời sử dụng rào cản kỹ thuật như tiêu chuẩn khí thải Euro 6, 7 và tiêu chuẩn an toàn cao để ngăn chặn xe công nghệ cũ, giá rẻ tràn vào thị trường.
