Án lệ 80/2025: Bài học từ vụ chủ xưởng tặng vé số rồi chiếm thưởng 2 tỷ đồng
Án lệ số 80/2025/AL về việc “tặng cho vé số của vợ, chồng” vừa được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao lựa chọn làm một trong 10 án lệ của năm 2025, làm sáng tỏ một vụ việc pháp lý phức tạp liên quan đến quyền sở hữu và nghĩa vụ chia thưởng. Sự việc bắt đầu từ ngày 7 tháng 1 năm 2021, khi ông Phương, chủ một cơ sở sản xuất tại Vĩnh Long, mua nhiều vé số và tặng một tờ cho bà Linh, một công nhân của mình. Ông Phương đã hứa rằng nếu vé số trúng thưởng, sẽ chia đều cho tất cả 18 công nhân đang có mặt tại xưởng, với nhiều người chứng kiến sự kiện này.
Diễn biến vụ việc và tranh chấp phát sinh
Chiều cùng ngày, bà Linh phát hiện tờ vé số trúng thưởng số tiền khổng lồ 2 tỷ đồng và ngay lập tức báo cho ông Phương. Chủ xưởng này liền yêu cầu bà Linh đưa lại tờ vé số, với lý do để kiểm tra lại và dặn dò: “Đừng la om xòm, để ông lãnh thưởng dùm rồi chiều 28 Tết sẽ chia cho công nhân trong xưởng”. Tin tưởng vào ông chủ của mình, bà Linh đã giao lại vé số. Tuy nhiên, đến dịp nghỉ Tết Nguyên Đán, ông Phương chỉ thưởng cho công nhân mỗi người từ 5 đến 20 triệu đồng, mà không thực hiện lời hứa chia thưởng từ vé số.
Bà Linh cùng 17 công nhân khác đã khởi kiện, yêu cầu ông Phương chia đều số tiền thưởng, tương ứng mỗi người nhận được 85 triệu đồng. Ngược lại, ông Phương cho rằng số tiền ông đưa trong dịp Tết chỉ là quà tặng và không ai thắc mắc về việc chia thưởng vé số, do đó ông không đồng ý với yêu cầu của các nguyên đơn.
Quá trình xét xử và phán quyết của tòa án
Bản án dân sự sơ thẩm ngày 15 tháng 8 năm 2022 của Tòa án nhân dân huyện Long Hồ, Vĩnh Long, đã chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện. Tòa buộc ông Phương phải chia cho 18 công nhân mỗi người hơn 42,5 triệu đồng, tổng cộng 766 triệu đồng. Tiếp theo, bản án dân sự phúc thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Long cũng chấp nhận một phần kháng cáo của các nguyên đơn và không chấp nhận kháng cáo của bị đơn, buộc ông Phương phải trả mỗi công nhân tổng số tiền 85 triệu đồng.
Kháng nghị giám đốc thẩm và phân tích pháp lý
Sang năm 2023, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh đã kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, đề nghị hủy các bản án sơ thẩm và phúc thẩm để xét xử lại. Tuy nhiên, Ủy ban thẩm phán Tòa án nhân dân Cấp cao tại TP HCM, khi xử giám đốc thẩm, đã xác định rằng việc ông Phương tặng bà Linh vé số không cần lập thành hợp đồng bằng văn bản, mà chỉ cần giao kết bằng lời nói.
Dù ông Phương không thừa nhận lời trình bày của các nguyên đơn, quá trình giải quyết vụ án đã phát hiện nhiều hành vi đáng ngờ. Sau khi vé số trúng thưởng, ông tự ý thay thế và di dời camera quan sát tại xưởng. Ông cũng không trực tiếp đi lĩnh thưởng mà giao cho người khác, đồng thời có lời khai mâu thuẫn về địa điểm lĩnh thưởng. Trong dịp Tết, ông thưởng cho công nhân số tiền cao hơn nhiều so với mức thông thường chỉ 1 tuần lương, mà không giải thích được lý do.
Tòa Giám đốc thẩm nhận định, tại thời điểm ông Phương tặng vé số, mệnh giá chỉ 10.000 đồng, không đáng kể so với chi phí tiêu dùng hàng ngày, nên ông có quyền định đoạt mà không cần sự đồng ý của vợ. Kháng nghị giám đốc thẩm cho rằng ông Phương chỉ có quyền định đoạt 50% giá trị vé số trúng thưởng là không chính xác, vì đối tượng của hợp đồng tặng cho là tờ vé số chưa mở thưởng, chứ không phải tờ vé số đã trúng.
Khi tờ vé số trúng thưởng, nếu bà Linh vẫn giữ, bà có nghĩa vụ lĩnh thưởng và chia đều theo thỏa thuận. Do ông Phương đã lấy lại vé số và tự lĩnh thưởng, ông phải có trách nhiệm hoàn trả số tiền cho các nguyên đơn. Từ đó, Ủy ban thẩm phán không chấp nhận kháng nghị và giữ nguyên án phúc thẩm, buộc ông Phương chia thưởng cho 18 công nhân.
