Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Thông tin và Truyền thông), cho biết mỗi năm Việt Nam có khoảng 50.000 đầu sách mới, và cơ quan quản lý không thể đọc toàn bộ số sách này để thẩm định nội dung.
Không thể đọc hết 50.000 đầu sách
Phát biểu tại hội nghị giao ban báo chí ngày 12/4, ông Nguyễn Nguyên nhấn mạnh: “Mỗi năm có khoảng 50.000 đầu sách, nếu mỗi cán bộ đọc 10 cuốn một ngày cũng không hết”. Do đó, Cục Xuất bản phải dựa vào hồ sơ đăng ký xuất bản và quy trình thẩm định của các nhà xuất bản, vốn là đơn vị chịu trách nhiệm chính về nội dung sách.
Theo quy định, trước khi xuất bản, nhà xuất bản phải có tổ chức bản thảo và biên tập viên chịu trách nhiệm nội dung. Cục Xuất bản sẽ kiểm tra hồ sơ, không kiểm tra từng cuốn sách. Ông Nguyễn Nguyên cho rằng, việc này giúp giảm tải cho cơ quan quản lý nhưng vẫn đảm bảo trách nhiệm thuộc về nhà xuất bản.
Áp lực từ số lượng sách gia tăng
Số lượng đầu sách mới mỗi năm tại Việt Nam đang tăng đều đặn. Năm 2023, cả nước có 48.000 đầu sách, tăng 3,2% so với năm 2022. Năm 2024, con số này dự kiến vượt 50.000. Ông Nguyễn Nguyên thừa nhận, áp lực quản lý ngày càng lớn, đặc biệt khi sách điện tử và sách tự xuất bản tràn lan.
“Chúng tôi không thể đọc hết, nhưng chúng tôi có hệ thống giám sát và xử lý hậu kiểm. Nếu phát hiện vi phạm, chúng tôi sẽ xử lý nghiêm”, ông nói. Cục Xuất bản đã xử phạt hành chính 12 nhà xuất bản trong năm 2023 vì vi phạm nội dung, với tổng số tiền phạt hơn 500 triệu đồng.
Giải pháp tăng cường trách nhiệm nhà xuất bản
Để nâng cao hiệu quả quản lý, Cục Xuất bản đang thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ trong đăng ký và thẩm định sách. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất bản phẩm đã được xây dựng, giúp theo dõi và kiểm tra hồ sơ nhanh hơn.
Ông Nguyễn Nguyên cũng đề nghị các nhà xuất bản tăng cường năng lực biên tập, đặc biệt là biên tập viên chính trị. “Nhà xuất bản phải là người gác cổng đầu tiên. Nếu họ làm tốt, Cục sẽ giảm được gánh nặng”, ông nhấn mạnh.
Trong thời gian tới, Cục sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất các nhà xuất bản, đặc biệt là những đơn vị có nhiều vi phạm. Đồng thời, sẽ có chế tài mạnh hơn đối với các trường hợp cố tình vi phạm, như đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép.
Phản ứng từ dư luận
Nhiều chuyên gia cho rằng, việc Cục Xuất bản không thể đọc hết sách là thực tế khách quan, nhưng cần có cơ chế giám sát chặt chẽ hơn. PGS.TS Nguyễn Đức Dũng, chuyên gia văn hóa đọc, nhận xét: “Quản lý xuất bản cần dựa vào công nghệ và trách nhiệm xã hội của nhà xuất bản, chứ không thể trông chờ vào một cơ quan đọc hết 50.000 cuốn sách”.
Một số độc giả bày tỏ lo ngại về chất lượng sách, đặc biệt là sách thiếu nhi và sách chính trị. Một phụ huynh tại Hà Nội chia sẻ: “Tôi thấy nhiều sách thiếu nhi có nội dung không phù hợp, nhưng đến khi phản ánh mới bị thu hồi. Cần có cơ chế kiểm duyệt nhanh hơn”.
Ông Nguyễn Nguyên khẳng định, Cục sẽ lắng nghe ý kiến và cải tiến quy trình. “Chúng tôi không thể đọc hết, nhưng chúng tôi sẽ làm hết trách nhiệm”, ông nói.
