Tháng 11.2025, tại hội trường kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh (nay là Chánh Văn phòng Trung ương Đảng) tự hào chia sẻ: 'Chỉ cần đúng một nút nhấn là hơn 8.800 tỉ đồng được gửi vào tài khoản của hơn 40.000 trái chủ'. Cú nhấn nút 'thần tốc' không chỉ thay thế cho 40.000 bản giấy gửi đến từng người mà còn là biểu tượng cho bước chuyển mình lịch sử của ngành thi hành án dân sự (THADS) thông qua cuộc cách mạng sắp xếp tinh gọn bộ máy, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Những con số 'vô tiền khoáng hậu'
Ông Nguyễn Văn Hòa, Trưởng THADS TP.HCM, chia sẻ vụ án Vạn Thịnh Phát có quy mô đặc biệt lớn, tính chất phức tạp và chưa từng có tiền lệ. Chỉ riêng giai đoạn 1, số tiền phải thi hành đã khoảng 23.000 tỉ đồng. Sang giai đoạn 2, con số lên tới gần 40.000 tỉ đồng để chi trả hơn 43.000 trái chủ cùng hàng trăm người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Áp lực khổng lồ buộc cơ quan chức năng phải áp dụng các giải pháp đột phá. 'Chi tiết một nút nhấn chuyển hơn 8.800 tỉ đồng chỉ là bước cuối cùng của cả một quá trình chuẩn bị rất dài và công phu', ông Hòa nói.
Thông thường, cơ quan THADS chỉ bắt đầu tham gia sau khi bản án có hiệu lực. Nhưng với vụ Vạn Thịnh Phát, thông lệ bị phá vỡ khi ngay từ giai đoạn điều tra, THADS TP.HCM đã phối hợp chặt chẽ với Cục C03 Bộ Công an và Viện KSND tối cao. Lực lượng 3 ngành cùng tiếp nhận, quản lý vật chứng; rà soát kê biên, phong tỏa; xác định hiện trạng tài sản. Sự tham gia từ sớm của THADS giúp bảo đảm tính liên tục, hạn chế thất thoát, rút ngắn thời gian thi hành án.
Số hóa và chuyên môn hóa
THADS TP.HCM xây dựng kế hoạch tổng thể, thành lập tổ công tác chuyên trách với chấp hành viên giàu kinh nghiệm, chia theo từng lĩnh vực. Họ đầu tư nâng cấp hệ thống máy chủ, máy quét chuyên dụng, xây dựng phần mềm chuyên biệt để tiếp nhận thông tin bị hại, quản lý hồ sơ và chi trả tiền. Đến nay, cơ quan THADS đã chi trả xong hơn 10.000 tỉ đồng, bảo đảm đúng đối tượng, đúng số tiền, không sai sót.
50.000 chữ ký trong vụ Tân Hoàng Minh
Không riêng TP.HCM, tại thủ đô, THADS TP.Hà Nội đối mặt với khối lượng công việc khổng lồ từ hàng loạt đại án kinh tế. Điển hình là vụ án Tân Hoàng Minh, với số bị hại lên tới 6.630 người, số tiền phải thi hành hơn 8.600 tỉ đồng. 'Chưa bao giờ chúng tôi phải xử lý hồ sơ với số lượng bị hại đông đến thế', bà Bùi Minh Nguyệt, Phó chánh văn phòng THADS TP.Hà Nội, nhớ lại. Điểm đặc biệt là số tiền chiếm đoạt đã được khắc phục ngay từ giai đoạn điều tra. Vì quá sốt ruột, ngay khi bản án sơ thẩm vừa tuyên, các nhà đầu tư đổ dồn đến cơ quan THADS yêu cầu nhận lại tiền. 'Nhiều người bảo tòa xử rồi thì phải trả tiền ngay, trong khi quy định là phải chờ bản án có hiệu lực. Thậm chí, có ý kiến cho rằng THADS giữ tiền để gửi tiết kiệm, nhưng thực tế tiền nằm trong kho bạc, không thể phát sinh lãi', bà Nguyệt kể.
THADS TP.Hà Nội chủ động gửi văn bản đến tòa, đề nghị xác định phần bản án đã có hiệu lực để cho thi hành ngay. Họ bố trí hàng chục chấp hành viên tiếp dân, rà soát thông tin, in quyết định thi hành án tại chỗ. Tháng 5.2025, trời nắng như đổ lửa, chấp hành viên ngồi hơn 8 tiếng mỗi ngày, kể cả thứ bảy, chủ nhật. Ròng rã 2 tháng rưỡi, hơn 6.000 nhà đầu tư đã được trả lại tiền. 'Chỉ riêng đợt cao điểm ấy, trưởng THADS TP.Hà Nội phải ký khoảng 50.000 chữ ký, mỏi tay luôn', nữ phó chánh văn phòng chia sẻ.
Vụ FLC: 28.000 bản án không có chỗ chứa
Tiếp đến là vụ án Tập đoàn FLC với hơn 28.000 bị hại, số tiền phải thi hành hơn 1.700 tỉ đồng. Do số lượng quá lớn, chấp hành viên không thể hướng dẫn trực tiếp mà phải thông qua bưu điện. Người dân không cần nộp bản án vì 'trụ sở không đủ chỗ chứa 28.000 bản án'. Thay vào đó, họ chỉ cần làm đơn yêu cầu thi hành án, đề nghị chuyển khoản, căn cước công dân, kèm xác nhận tài khoản; phía THADS phối hợp với tòa để đối chiếu thông tin. Cách làm này giúp giảm áp lực, tiết kiệm ngân sách, dù có ý kiến băn khoăn chưa phù hợp quy định. Tuy nhiên, 'cái gì có lợi cho dân, cho Nhà nước thì phải làm', THADS TP.Hà Nội kiên trì thảo luận, thống nhất và đề xuất hướng xử lý linh hoạt, bảo đảm hiệu quả và tuân thủ nguyên tắc pháp luật. Ngày cao điểm, lượng hồ sơ lên tới 700 bộ, cán bộ mất 2 ngày chỉ để bóc phong bì và phân loại. Nhiều trường hợp thiếu sai thông tin, chấp hành viên phải dùng đường dây nóng gọi hướng dẫn. 'Có trường hợp tưởng lừa đảo nên không nghe, rất khó khăn', bà Nguyệt cười và cho biết đơn vị đã chi trả xong cho khoảng 15.000 nhà đầu tư.
Bản án chỉ thực sự ý nghĩa khi được thi hành
Đại biểu Nguyễn Công Long, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cho biết qua công tác giám sát, ông đánh giá cao kết quả THADS trong nhiệm kỳ 2021 - 2025. Tỷ lệ thi hành xong về việc từ 75,82 - 84,25%; thu hồi về tiền tăng từ 31,21% lên 56,13%. Năm 2024, tổng số thu được trên 117.000 tỉ đồng, đến 2025 đạt 150.000 tỉ đồng. Việc thu hồi tài sản lớn trong các đại án như Vạn Thịnh Phát, FLC, Tân Hoàng Minh bảo vệ quyền lợi cho hàng vạn bị hại, khẳng định sự nghiêm minh của pháp luật. Một bản án chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thi hành đúng, đủ và kịp thời.
Kết quả càng đáng ghi nhận khi ngành phải sắp xếp lại bộ máy, tinh giảm biên chế: từ 64 cục THADS cấp tỉnh, 693 chi cục THADS cấp huyện nay chỉ còn 34 cơ quan THADS cấp tỉnh và 355 phòng THADS khu vực. Sự chuyển biến nhờ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tố tụng ngay từ giai đoạn điều tra. Tuy nhiên, thách thức vẫn lớn khi tới đây có nhiều vụ án lớn, chẳng hạn lừa đảo 'sở hữu kỳ nghỉ' với số bị hại lên tới cả ngàn người. Hệ thống tư pháp cần nỗ lực hơn nữa trong kiểm soát, kê biên, định giá, truy tìm tài sản để thi hành án triệt để, nâng cao hiệu quả đấu tranh tội phạm và củng cố niềm tin của nhân dân.
