Liên quan đến hoạt động lừa đảo bán thẻ sở hữu kỳ nghỉ gây phẫn nộ trong xã hội thời gian qua, Công an TP Hà Nội đã khởi tố 21 vụ án hình sự về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản xảy ra tại 23 công ty, khởi tố 187 bị can với số tiền chiếm đoạt hơn 181 tỷ đồng. Bước đầu, cơ quan điều tra xác định có tổng cộng gần 500 bị hại, trong đó nhiều người cao tuổi là nhóm đối tượng bị nhắm tới để chiếm đoạt tài sản.
Vai trò của bị hại trong vụ án hình sự
Luật sư Hoàng Trọng Giáp (Giám đốc Công ty Luật Hoàng Sa, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết, theo Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bị hại trong vụ án hình sự là cá nhân hoặc tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín, sức khỏe, tính mạng do hành vi phạm tội gây ra. Một chủ thể được coi là bị hại nếu xác định được thiệt hại trực tiếp từ hành vi phạm tội.
Đối với hành vi lừa đảo bán, chuyển nhượng thẻ sở hữu kỳ nghỉ, ông Giáp nhận định bị hại là những người đã bị các đối tượng sử dụng thủ đoạn gian dối, cam kết xuông dựa trên thông tin không có thật hoặc không có giá trị bảo đảm để tạo niềm tin, dẫn đến chuyển tiền cho đối tượng lừa đảo qua các phương thức giao dịch khác nhau.
Hành vi lừa đảo được xác định hoàn thành từ thời điểm bị hại chuyển tiền. Do đó, dù thực tế có trường hợp sau khi mua đã chuyển nhượng lại thẻ để sinh lời, họ vẫn được coi là bị hại, bởi giao dịch với đối tượng phạm tội và giao dịch với người thứ ba là độc lập.
Bị hại cần làm gì để lấy lại tiền?
Luật sư phân tích: Nếu có đủ căn cứ xác định bản thân bị lừa đảo, do vụ việc đang được giải quyết bằng vụ án hình sự, các bị hại cần nhanh chóng, khẩn trương tới trình báo tại cơ quan điều tra, đồng thời cung cấp đầy đủ tài liệu, chứng cứ theo hướng dẫn liên quan đến quá trình trao đổi, giao dịch thẻ sở hữu kỳ nghỉ để chứng minh bản thân bị lừa đảo và thiệt hại cụ thể về kinh tế. Từ đó, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ xem xét đưa họ vào vụ án với tư cách bị hại.
Sau khi tiếp nhận, sàng lọc, phân loại hồ sơ trình báo, cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá, xem xét chấp thuận đưa tên người này vào danh sách bị hại hoặc tham gia với vai trò khác.
Quyền lợi và nghĩa vụ của bị hại
Trong trường hợp được coi là bị hại, họ phải cung cấp đầy đủ tài liệu thể hiện con số thiệt hại cụ thể để cơ quan tố tụng xem xét xử lý. Mức bồi thường cuối cùng do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định và thể hiện trong bản án có hiệu lực của tòa án có thẩm quyền. Các bị can có trách nhiệm bồi thường cho bị hại theo số tiền ghi nhận tại bản án.
Đối với những người không khai báo hoặc không cung cấp đầy đủ tài liệu hợp lệ, họ không được coi là bị hại hoặc chỉ được xếp vào nhóm người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Trong trường hợp đó, họ có thể phải khởi kiện bằng một vụ án dân sự khác để bảo vệ quyền lợi của mình.
