Bộ Chính trị thông qua Đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam
Theo Kết luận từ phiên họp ngày 27/2/2026, Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương thông qua Đề án “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Đề án này được xem xét sau khi nghe báo cáo từ Đảng ủy Bộ Tư pháp và ý kiến của các cơ quan liên quan, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong cải cách pháp lý.
Đánh giá hiện trạng và mục tiêu phát triển
Bộ Chính trị nhận định rằng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, hệ thống pháp luật Việt Nam đã không ngừng được hoàn thiện trong thời gian qua. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế đáng kể: cấu trúc hệ thống pháp luật còn cồng kềnh với nhiều tầng nấc, tính thống nhất nội tại chưa cao, và trật tự thứ bậc hiệu lực pháp lý đôi khi chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc xây dựng và thi hành pháp luật.
Để khắc phục những điểm yếu này và tạo nền tảng pháp lý vững chắc, Đề án đặt ra mục tiêu xây dựng một cấu trúc hệ thống pháp luật hiện đại, hợp lý, khoa học, bao quát đầy đủ các lĩnh vực đời sống xã hội. Mục tiêu này nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế liên tục trên 10% hằng năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao theo định hướng XHCN vào năm 2045.
Định hướng cải cách cấu trúc pháp luật
Bộ Chính trị yêu cầu xác định cấu trúc hệ thống pháp luật theo thứ bậc từ các nguồn luật, bao gồm:
- Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Hiến pháp; văn bản của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; văn bản dưới luật của cơ quan trung ương; văn bản của chính quyền địa phương.
- Các nguồn bổ trợ: án lệ, tập quán, lẽ công bằng, với phạm vi áp dụng được mở rộng để điều chỉnh những quan hệ xã hội chưa được quy định rõ trong văn bản pháp luật.
Một định hướng quan trọng là đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản phù hợp, đồng thời hạn chế việc ban hành quá nhiều văn bản hướng dẫn, quy định chi tiết.
Phân định quy phạm pháp luật và nguyên tắc thượng tôn Hiến pháp
Kết luận nhấn mạnh việc phân định rõ quy phạm pháp luật công và quy phạm pháp luật tư. Các quy định điều chỉnh quan hệ giữa cơ quan nhà nước với nhau hoặc với cá nhân, tổ chức phải chặt chẽ, minh bạch nhằm kiểm soát quyền lực. Trong khi đó, các quy định điều chỉnh quan hệ giữa các cá nhân, tổ chức được thiết kế theo hướng khung pháp lý nguyên tắc, tạo điều kiện cho các chủ thể tự thỏa thuận, phát huy tính năng động, sáng tạo của người dân và doanh nghiệp.
Nguyên tắc “thượng tôn Hiến pháp và pháp luật” tiếp tục được khẳng định, với Hiến pháp là luật cơ bản có hiệu lực pháp lý cao nhất. Các bộ luật nền tảng như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tố tụng hành chính giữ vai trò trung tâm của hệ thống pháp luật.
Yêu cầu cụ thể và tổ chức thực hiện
Bộ Chính trị yêu cầu đẩy mạnh hoàn thiện pháp luật phục vụ kiến tạo phát triển, phát huy vai trò “đi trước mở đường” của pháp luật. Các nhiệm vụ bao gồm:
- Nghiên cứu ban hành cơ chế, chính sách đặc thù và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để thúc đẩy các lĩnh vực kinh tế mới, ngành nghề ưu tiên.
- Ưu tiên hoàn thiện pháp luật về tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền 3 cấp và pháp luật về đầu tư, kinh doanh, phấn đấu đưa môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN vào năm 2028.
- Tiến hành tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm không cài cắm lợi ích, đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản.
- Hoàn thiện cơ chế giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh và hướng dẫn áp dụng pháp luật.
- Đổi mới hoạt động lập pháp của Quốc hội, tăng hợp lý số kỳ họp, phát huy vai trò đại biểu chuyên trách.
- Nghiên cứu cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành văn bản điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
- Gắn chặt xây dựng với tổ chức thi hành pháp luật; đẩy mạnh truyền thông chính sách; nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác xây dựng pháp luật; tăng cường đánh giá văn bản sau ban hành; thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng, thi hành pháp luật.
Về tổ chức thực hiện, Bộ Chính trị giao Đảng ủy Quốc hội chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo hoàn thiện định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI và Chương trình lập pháp năm 2026 và các năm tiếp theo. Đảng ủy Chính phủ được giao chỉ đạo Đảng ủy Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan nghiên cứu, xây dựng Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới và sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành VBQPPL, trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027.
Các tỉnh ủy, thành ủy sẽ lãnh đạo, chỉ đạo chính quyền địa phương các cấp thực hiện các giải pháp của Đề án trong phạm vi địa phương. Đảng ủy Bộ Tư pháp - Cơ quan Thường trực của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật sẽ theo dõi, đôn đốc, sơ kết, tổng kết việc thực hiện Kết luận và báo cáo Bộ Chính trị theo quy định.
