Tờ The New York Times vừa đăng tải một bài điều tra chấn động về bê bối trong ngành vàng, được viết bởi một phóng viên giấu tên. Nội dung tiết lộ cách mà Xưởng đúc tiền Mỹ (U.S. Mint) đã mua vàng từ các nguồn phi pháp, bao gồm cả các tổ chức khủng bố, trong suốt nhiều thập kỷ qua.
Cơn sốt vàng và những hệ lụy
Theo bài báo, gần ba năm trước, tác giả bắt đầu bị ám ảnh bởi vàng khi chứng kiến giá vàng leo thang không ngừng trong hai thập kỷ. Đến tháng 12 năm 2023, giá vàng đạt mốc 2.000 USD/ounce, được thổi phồng bởi nỗi bất an của giới tinh hoa và các chính phủ trước khủng bố, chiến tranh, bất ổn tài chính và dịch bệnh. Họ tin rằng vàng sẽ giữ vững giá trị ngay cả khi cổ phiếu, trái phiếu và đồng USD sụp đổ. Trong khi đó, các bản tin về nạn khai thác vàng bất hợp pháp đang tàn phá vùng Sahel (Châu Phi) và rừng rậm Amazon, chính hoạt động này lại là mồi lửa cho khủng bố, chiến tranh và bất ổn tài chính.
Với sự nghiệp viết về mối giao thoa giữa tiền bạc, quyền lực, giàu sang và nghèo đói, tác giả luôn bị cuốn hút bởi hệ quả từ những hành động của các định chế tài chính lớn. Ông đã đề xuất với biên tập viên Matt Apuzzo thực hiện một phóng sự về khai thác vàng trong cơn sốt giá. Matt đặt ra câu hỏi cốt tử: "Phải chăng việc tích trữ vàng để tránh bất ổn và bạo lực thực chất lại đang tạo ra thêm nhiều bất ổn và bạo lực hơn?" Nếu các ngân hàng và chính phủ Mỹ, những nhà cung cấp vàng uy tín nhất, lại mua vàng từ các nhóm khủng bố, thì đó sẽ là một câu chuyện chấn động.
Màn kịch về nguồn gốc nội địa
Ban đầu, tác giả cho rằng mình sẽ không thu thập được gì. Các tập đoàn lớn bán vàng tại Mỹ và Châu Âu dường như có quy tắc để tránh mua vàng lậu. Luật liên bang yêu cầu Xưởng đúc tiền Mỹ chỉ được sử dụng vàng khai thác tại quốc gia này để đúc tiền vàng đầu tư. Người phát ngôn của Xưởng đúc tiền cũng khẳng định chỉ mua vàng nội địa. Tuy nhiên, khi đối chiếu danh sách nhà cung cấp với cơ sở dữ liệu vận chuyển, sự thật lộ diện: Các nhà cung cấp này đã nhập khẩu hàng tấn vàng từ nước ngoài. Họ thừa nhận đã nấu chảy tất cả số vàng đó với nhau, đôi khi trộn lẫn với vàng Mỹ, để đúc thành thỏi vàng mà U.S. Mint mua lại.
U.S. Mint có vi phạm luật?
Sau hơn một năm điều tra, đối chiếu hồ sơ thương mại và lịch sử lập pháp suốt bốn thập kỷ, tác giả phát hiện U.S. Mint mua vàng ngoại nhưng "phù phép" hồ sơ để chúng trở thành vàng Mỹ theo quy định. Suốt nhiều thập kỷ, các lãnh đạo Xưởng đúc tiền đã dùng mẹo logic để gọi vàng ngoại là vàng nội. Họ mua vàng từ Cộng hòa Dân chủ Congo, từ các tiệm cầm đồ ở Mexico và qua các môi giới Nam Mỹ. Một báo cáo giám sát liên bang năm 2024 tiết lộ rằng U.S. Mint đã ngừng truy vấn nhà cung cấp về nguồn gốc vàng từ hơn 20 năm trước.
Khi giá vàng tiệm cận 3.000 USD/ounce vào cuối năm 2024, tác giả lần theo dấu vết. Hồ sơ cho thấy một đầu mối trung gian ở Texas nhập khẩu vàng từ một công ty Colombia với lý lịch pháp lý đầy vết nhơ. Ông cùng đồng nghiệp bay đến Medellín và Caucasia, một thị trấn vàng bùng nổ nhưng nằm dưới quyền kiểm soát của Clan del Golfo, một tổ chức khủng bố khét tiếng chuyên buôn ma túy và dùng bạo lực chiếm giữ địa bàn. Tại đây, giá vàng vượt 5.000 USD/ounce, sự giàu có và bạo lực hiện hữu khắp nơi, từ cửa hàng bán máy xúc mới tinh đến các toán bảo vệ vũ trang áp tải vàng. Họ đến La Mandinga, một trang trại thuộc sở hữu chính phủ nhưng bị thợ mỏ bất hợp pháp xới tung bằng vòi phun áp lực cao. Các thợ mỏ cho biết phải đóng phí hàng tháng cho băng đảng để được khai thác.
Đổ lỗi và phủ nhận
Khi đối chất với các phát hiện, U.S. Mint đổ lỗi cho nhà cung cấp. Nhà cung cấp nói họ tin tưởng tay trung gian ở Texas, trong khi tay trung gian này lại tin tưởng một gã khác ở Mexico. Bộ Tài chính Mỹ, cơ quan quản lý U.S. Mint, phủ nhận mọi vấn đề hệ thống, tuyên bố việc mua vàng ngoại không vi phạm luật. Nghịch lý thay, trong nhiều năm, U.S. Mint đã dùng một định nghĩa lỏng lẻo: Vàng ngoại có thể được tính là vàng Mỹ nếu công ty cung cấp cam kết đã mua một lượng vàng Mỹ tương đương để "bù trừ". Tuy nhiên, cơ chế kiểm tra yêu cầu này đã bị ngó lơ từ hơn hai thập kỷ trước. Chỉ sau khi các bằng chứng không thể chối cãi được trình bày, Bộ Tài chính mới thông báo đang điều tra quy trình thu mua và siết chặt các tiêu chuẩn để đảm bảo Mỹ là nguồn cung chủ yếu.
Bài báo kết thúc với lời cảnh báo về nghịch lý của ngành vàng: Việc tích trữ vàng để tránh bất ổn lại vô tình tạo ra thêm bất ổn và bạo lực ở những nơi khác trên thế giới.
