Kết luận mới đây của Thanh tra tỉnh An Giang đã chỉ ra nhiều sai phạm của các doanh nghiệp khai thác khoáng sản, với hàng loạt vi phạm kéo dài nhiều năm chưa được xử lý dứt điểm. Không chỉ dừng lại ở sai phạm về quy trình kỹ thuật, các doanh nghiệp còn chưa thực hiện tốt nghĩa vụ tài chính đối với ngân sách nhà nước. Tính đến tháng 11/2025, tổng số tiền nợ đọng thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, tiền cấp quyền khai thác, thuê đất của nhiều đơn vị lên tới hơn 43,7 tỷ đồng. Đến ngày 11/2/2026, có bốn doanh nghiệp đã nộp bổ sung và hoàn thành nghĩa vụ tài chính với tổng số tiền hơn 14 tỷ đồng. Điều này đặt ra dấu hỏi lớn về tính nghiêm minh và hiệu quả giám sát của các cơ quan quản lý chuyên trách suốt một thời gian dài.
Rào cản pháp lý từ quy hoạch chồng lấn
Bên cạnh những sai phạm từ phía doanh nghiệp, ngành khoáng sản An Giang cũng đang tự làm khó mình bởi rào cản pháp lý: Tình trạng chồng lấn nghiêm trọng giữa quy hoạch lâm nghiệp và quy hoạch khoáng sản. Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ ra một nghịch lý: Hiện có tới 5 mỏ đá lớn bao gồm Cô Tô, Bà Đội, núi Dài, Sơn Trà và núi Huỳnh đang rơi vào tình trạng “quy hoạch chồng quy hoạch” với tổng diện tích 367,02 ha, trữ lượng tương đương hơn 42,7 triệu m³. Diện tích chồng lấn cụ thể là 20,78 ha chồng lấn với rừng tự nhiên (trữ lượng khoảng 10,7 triệu m³); 346,24 ha chồng lấn với rừng trồng và đất trống có cây gỗ tái sinh (trữ lượng khoảng 32,04 triệu m³). Điều đáng nói, hầu hết các mỏ đá này đều được cấp phép từ rất sớm: mỏ núi Dài từ năm 1995, Cô Tô và Bà Đội từ năm 2000. Trải qua hàng thập kỷ khai thác, thực tế hiện trạng tại các khu vực như Cô Tô, Bà Đội đã không còn rừng, nhưng trên giấy tờ pháp lý vẫn nằm trong quy hoạch lâm nghiệp. Do vướng thủ tục đất rừng, phần lớn các mỏ đá phải tạm dừng hoạt động hoặc sản xuất cầm chừng. Hiện tại, áp lực cung ứng đổ dồn lên mỏ núi Dài của Công ty Antraco với kỳ vọng tăng công suất lên 3,6 triệu m³ đá thành phẩm/năm, trong khi mỏ Cô Tô dù cam kết cung ứng 1,2 triệu m³/năm vẫn chưa được chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng.
Giám sát chặt chẽ các dự án APEC 2027
Mới đây, tỉnh An Giang đã ban hành các văn bản khẩn, mở rộng phạm vi giám sát nghiêm ngặt sang cả địa bàn đặc khu Phú Quốc, nơi đang thi công các dự án hạ tầng cấp bách phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027. Theo đó, lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh đã phát lệnh yêu cầu thực hiện nghiêm các công văn chỉ đạo nhằm lập lại trật tự; nghiêm cấm việc điều chuyển, bán thương mại hoặc sử dụng sai mục đích tài nguyên cho các dự án nằm ngoài danh mục APEC 2027. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang Ngô Công Thức giao Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát hoạt động thu hồi khoáng sản; chủ trì khẩn trương làm việc với chủ đầu tư, nhà thầu thi công về hiện trạng thu hồi khoáng sản của các dự án phục vụ Hội nghị APEC 2027; nghiêm cấm sử dụng sai mục đích cho dự án khác và sẽ xử lý nghiêm mọi vi phạm, trục lợi. Đối với việc quản lý mỏ cát biển, khu vực thu hồi khoáng sản, cần khẩn trương thông báo thu các loại thuế, phí liên quan (tiền thuê biển, phí bảo vệ môi trường, tiền cấp quyền khai thác). Đồng thời, phải kiểm soát chặt chẽ quá trình khai thác, bảo đảm không vi phạm về độ sâu, công suất, phạm vi cho phép.
Kiến nghị chuyển đổi mục đích sử dụng rừng
Sau kiểm tra hiện trạng, giải pháp xử lý chồng lấn quy hoạch lâm nghiệp và quy hoạch khoáng sản trên địa bàn tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác đối với 90,66 ha nằm ngoài ranh quy hoạch lâm nghiệp quốc gia, dựa trên các quy định tại Nghị định 156/2018/NĐ-CP và Nghị định 42/2026/NĐ-CP. Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Võ Văn Lên cho biết: Đối với các mỏ đã cấp phép khai thác chồng lấn quy hoạch lâm nghiệp, các đơn vị đã tác động khai thác không còn hiện trạng rừng gồm 20,78 ha rừng tự nhiên, 346,24 ha các loại rừng khác (rừng trồng, đất trống, có cây gỗ tái sinh...), sở kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh tổng hợp báo cáo Ban Thường vụ Tỉnh ủy xem xét, quyết định. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp kiểm tra, đo đạc cao độ, mặt cắt hiện trạng tại các dự án hạ tầng đang bóc tách. Yêu cầu các nhà thầu hạ cốt nền đúng hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công đã thẩm định. Đối với các mỏ cát biển, cơ quan chức năng sẽ giám sát chặt chẽ độ sâu, phạm vi bóc tách, không để xảy ra tình trạng vượt công suất cho phép.
Thu hồi triệt để nợ đọng và xử lý vi phạm
Cơ quan Thuế, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ khẩn trương ban hành thông báo thu các loại thuế, phí liên quan. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ để thu hồi triệt để hơn 43,7 tỷ đồng tiền nợ đọng nghĩa vụ tài chính từ các doanh nghiệp sai phạm. Công an tỉnh chủ động xác lập các biện pháp nghiệp vụ để đấu tranh, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm về tài nguyên, môi trường. Tập trung kiểm tra, bắt giữ các phương tiện vận chuyển đất đá dôi dư ra khỏi dự án khi chưa đăng ký khối lượng, hoặc các xe đổ khoáng sản sai địa chỉ công trình được chỉ định. Bài và ảnh: QUỐC TRINH
