Cục Thuế vừa phối hợp với Học viện Cảnh sát Nhân dân tổ chức Hội thảo khoa học về công tác phòng ngừa, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan đến hóa đơn hoàn thuế giá trị gia tăng. Tại hội thảo, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, cho biết chính sách hoàn thuế GTGT đang bị một số đối tượng lợi dụng để gian lận, trốn thuế và chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ ngân sách nhà nước. Các hành vi này thông qua việc mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn và tổ chức các chuỗi doanh nghiệp “ma”, doanh nghiệp trung gian nhằm hợp thức hóa hồ sơ hoàn thuế.
Bốn nhóm hành vi điển hình
Cục Thuế đã nhận diện 4 nhóm hành vi điển hình liên quan đến mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn phục vụ mục đích chiếm đoạt hoàn thuế GTGT:
Nhóm 1: Doanh nghiệp thành lập để mua bán trái phép hóa đơn
Đây là nhóm có mức độ rủi ro cao nhất. Các doanh nghiệp này được thành lập không nhằm mục đích sản xuất kinh doanh thực tế, mà để phát hành hóa đơn khống và tổ chức mua bán hóa đơn theo chuỗi nhằm hưởng lợi bất hợp pháp. Hành vi này mang dấu hiệu của tội phạm có tổ chức, liên quan đến Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 về tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước. Đặc điểm nhận dạng bao gồm:
- Tổ chức phân tầng: Thành lập nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ, lao động dưới 10 người, kinh doanh thương mại hàng hóa, dịch vụ đa dạng. Các doanh nghiệp này hoạt động trong thời gian ngắn, thay đổi địa chỉ kinh doanh hoặc bỏ địa chỉ để tránh bị phát hiện.
- Dấu hiệu tài chính bất thường: Doanh thu lớn, giá trị hóa đơn lớn, hóa đơn đầu vào xuất sau hóa đơn đầu ra; hàng hóa mua vào và bán ra phát sinh cùng thời điểm với giá trị tương đương, dẫn đến không phát sinh hoặc phát sinh rất thấp số thuế GTGT phải nộp.
- Giao dịch thanh toán qua ngân hàng mang tính “kỹ thuật”: Tiền gửi vào và rút ra nhanh khỏi tài khoản; doanh số giao dịch lớn trong ngày nhưng số dư tài khoản rất nhỏ hoặc bằng không.
- Hình thức pháp lý không minh bạch: Sử dụng người đại diện pháp luật “thuê” hoặc giả mạo; hệ thống doanh nghiệp được thành lập phân tầng thành doanh nghiệp đầu vào - trung gian - đầu ra.
Nhóm 2: Doanh nghiệp cố ý mua bán trái phép hóa đơn để trốn thuế, chiếm đoạt hoàn thuế
Khác với nhóm 1, các doanh nghiệp này có hoạt động kinh doanh thực tế nhưng cố ý mua trái phép hóa đơn để nâng khống chi phí khấu trừ thuế GTGT hoặc hoàn thuế, làm giảm thu nhập chịu thuế. Hành vi này thuộc tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015. Đặc điểm nhận diện:
- Mua trái phép hóa đơn đầu vào nhằm nâng khống chi phí đầu vào, gồm hai trường hợp: thông đồng với bên mua nâng giá trị hàng hóa, dịch vụ giao dịch, sau đó mua hóa đơn đầu vào để nâng khống chi phí tương ứng; hoặc cố ý tạo lập chi phí không có thật hoặc không tương xứng, sau đó mua hóa đơn đầu vào để hợp thức hóa.
- Mua trái phép hóa đơn đầu vào để hợp thức hóa cho hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp.
Nhóm 3: Cá nhân, hộ kinh doanh không đăng ký kinh doanh mua trái phép hóa đơn
Các cá nhân, hộ kinh doanh có hoạt động kinh doanh thực tế nhưng không đăng ký kinh doanh, không thể xuất hóa đơn hợp pháp, nên phải mua hóa đơn để hợp thức hóa giao dịch. Hành vi này thuộc trường hợp sử dụng bất hợp pháp hóa đơn. Đặc điểm: thường hoạt động trong các lĩnh vực vận tải, vật liệu xây dựng (đất, đá, cát, sỏi…), hàng nhập khẩu; người bán yêu cầu người mua chuyển tiền vào tài khoản doanh nghiệp bán hóa đơn, sau đó nhận lại tiền từ các doanh nghiệp này.
Nhóm 4: Doanh nghiệp lợi dụng hoạt động bán lẻ để xuất hóa đơn khống
Các doanh nghiệp này khai thác đặc điểm người tiêu dùng không yêu cầu hóa đơn, từ đó không xuất hóa đơn thực tế khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Sau đó, do có nhu cầu mua hóa đơn đầu vào, họ xuất khống hóa đơn cho các doanh nghiệp khác để thu lợi bất chính. Hành vi này vi phạm quy định về lập hóa đơn theo Nghị định số 123/2020/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 70/2025/NĐ-CP). Các doanh nghiệp thường hoạt động trong lĩnh vực xăng dầu, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng...
Giải pháp tăng cường quản lý
Cục Thuế nhấn mạnh, việc phân loại các nhóm hành vi vi phạm và nhận diện đặc điểm hoạt động của từng nhóm không chỉ có ý nghĩa trong công tác quản lý thuế mà còn là cơ sở quan trọng để xây dựng cơ chế cảnh báo sớm, xác định trọng tâm kiểm tra, cũng như nâng cao hiệu quả chuyển giao thông tin, tài liệu phục vụ công tác điều tra, truy tố và xét xử.
Cục Thuế cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan Thuế, lực lượng Công an, Viện Kiểm sát Nhân dân và Tòa án Nhân dân, tăng cường ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu lớn và quản trị rủi ro trong quản lý hóa đơn điện tử và hoàn thuế.
