Hà Nội đang triển khai kế hoạch sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường lớp trên toàn thành phố, được xem là đợt sắp xếp lớn nhất từ trước đến nay. Gần 3.000 trường công lập phải hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 10/8 nhằm tinh gọn bộ máy và tối ưu hóa nguồn lực.
Nguyên tắc sắp xếp
Hà Nội lựa chọn phương án sắp xếp theo nguyên tắc tinh gọn bộ máy quản lý hành chính nhưng không thu hẹp quy mô trường lớp với ba nguyên tắc. Thứ nhất, giữ nguyên 124 trường THPT công lập hiện có. Thứ hai, đối với khối mầm non, tiểu học và THCS (cấp xã/phường quản lý), không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không sáp nhập trường phổ thông với các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên; không sắp xếp các cơ sở giáo dục chuyên biệt với trường phổ thông đại trà; không thực hiện sắp xếp các trường chất lượng cao hiện có và các trường đã đăng ký, được công nhận trường chất lượng cao trước ngày 30/7. Thứ ba, hai trường mầm non trực thuộc Sở GD&ĐT được bàn giao nguyên trạng về UBND phường nơi trường đóng. Sở tiếp tục quản lý trường phổ thông chuyên biệt và được tổ chức lại phù hợp với nhu cầu học tập của người khuyết tật. Bốn trường chuyên biệt hiện trực thuộc UBND cấp xã, phường sẽ được bàn giao nguyên trạng về Sở GD&ĐT Hà Nội quản lý.
Tiêu chí quy mô sau sắp xếp
Hà Nội đề ra các tiêu chí quy mô sau sắp xếp: trường mầm non tối thiểu 30 lớp; trường tiểu học tối thiểu 40 lớp; trường THCS tối thiểu 45 lớp; trường nhiều cấp học tối thiểu 50 lớp, đồng thời bảo đảm quy mô học sinh theo quy định. Thành phố đặt mục tiêu tinh gọn tối thiểu 50% đầu mối quản lý hành chính, giảm số lượng hiệu trưởng, hiệu phó, kế toán, văn thư... để tiết kiệm ngân sách chi cho bộ máy gián tiếp, tập trung đầu tư vào chuyên môn dạy học.
Thực trạng trường lớp nhỏ lẻ
Ghi nhận của phóng viên Tiền Phong tại một số phường, xã cho thấy quy mô trường lớp nhỏ lẻ khá nhiều. Ví dụ, tại phường Hoàn Kiếm, ở bậc THCS, các trường thuộc diện sắp xếp chiếm tới 3/4 trường và 2 trường tiểu học cũng nằm trong diện này. Ở phường Cửa Nam, có hai trường tiểu học là Quang Trung và Võ Thị Sáu và hai trường phải sắp xếp lại mới đủ quy định số lớp. Tại phường Hồng Hà, các trường THCS đều thuộc diện sắp xếp lại. Nhiều trường chỉ có từ 5 đến 8 lớp học, như Trường THCS Phú Mãn (xã Phú Cát) chỉ có 5 lớp; Trường Mầm non Huyện (xã Đan Phượng) có 8 lớp; THCS Vân Hà và Tiểu học Vân Hà (xã Phúc Lộc) đều chỉ có 5 lớp. Một số trường gặp khó khăn trong tuyển sinh dẫn đến số học sinh rất ít, sĩ số không đảm bảo như Trường THCS Hồng Hà (phường Sơn Tây) hay các trường mầm non tại phường Cửa Nam.
Khó khăn về cơ sở vật chất
Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, nhiều trường có diện tích quá nhỏ, đan xen trong khu dân cư, nằm sâu trong ngõ hẹp. Có thể kể đến Trường Mầm non Chim Non (phường Ngọc Hà) chỉ có 252,2m2; nhiều trường tại phường Hai Bà Trưng. Một số trường có cơ sở vật chất cũ, xuống cấp trầm trọng, vị trí giao thông không thuận tiện như Mầm non Bắc Cầu (phường Bồ Đề). Nhiều trường không đủ điều kiện đạt chuẩn quốc gia do thiếu diện tích để xây dựng các phòng học tối thiểu, phòng chức năng, phòng bộ môn, hoặc sân chơi. Đơn cử như Trường Mẫu giáo số 8 và THCS Phúc Xá (phường Hồng Hà); các trường chưa đạt chuẩn tại phường Hà Đông. Một số trường khoảng cách địa lý quá gần, gây chồng chéo địa bàn, như Trường Mầm non Đinh Tiên Hoàng và Trường Mầm non Hoa Sen (phường Hồng Hà) cách nhau chưa đến 200m; Trường Mầm non Thị trấn Phùng và Trường Mầm non Huyện (xã Đan Phượng) cách nhau 250m.
Lợi ích từ sắp xếp
Bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương, cho biết nhà trường đang đợi kế hoạch của phường. Theo bà, các sắp xếp thuận tiện nhất cho phụ huynh là thành lập trường liên cấp tiểu học - trung học cơ sở, vì các trường của phường Hồng Hà chạy dọc hai bên bờ sông Hồng. Sau khi sắp xếp thành các trường đa cơ sở hoặc liên cấp, việc điều phối giáo viên giữa các phân hiệu sẽ linh hoạt hơn, giải quyết tình trạng “thừa thiếu cục bộ” giáo viên môn học (đặc biệt là các môn đặc thù như Mỹ thuật, Âm nhạc, Tin học, Ngoại ngữ) mà không cần tuyển mới ồ ạt. Các phân hiệu cận kề có thể chia sẻ phòng chức năng, nhà thể chất, thư viện hoặc phòng thí nghiệm.
Thách thức cần giải quyết
Tuy nhiên, các nhà giáo dục cũng đặt ra những bài toán cần giải quyết. Đó là áp lực quản lý tại các “siêu trường” với quy mô tối thiểu rất lớn. Một ban giám hiệu (1 hiệu trưởng và các hiệu phó) phải quản lý hàng nghìn học sinh phân bổ ở nhiều cơ sở khác nhau, đối mặt với rủi ro quá tải quản trị, khó bám sát chất lượng dạy và học chi tiết. Việc dôi dư cán bộ quản lý dễ dẫn đến tâm tư, xung đột ngầm hoặc giảm động lực làm việc nếu công tác tư tưởng và chính sách đãi ngộ không thấu đáo. Các xã, phường cần có lộ trình 1-3 năm để giải quyết nhân sự gián tiếp dôi dư thông qua hình thức về hưu trước tuổi, luân chuyển sang vị trí khác hoặc đào tạo lại. Mỗi trường học đều có lịch sử, phong cách làm việc và văn hóa riêng; việc hòa nhập đội ngũ, thống nhất quy chế sẽ đòi hỏi thời gian và dễ phát sinh bất đồng, khiếu nại. Tại các xã ngoại thành, địa bàn rộng, khoảng cách giữa các điểm trường xa (3-5 km) gây trở ngại cho điều động giáo viên và quản lý bán trú. Nhiều chuyên gia dự báo xu hướng phụ huynh chạy cho con học ở phân hiệu chính thay vì phân hiệu phụ, dẫn đến bất bình đẳng nếu chất lượng giáo viên không đồng đều giữa các cơ sở.
