Trong suốt hơn ba thập kỷ qua, giọng nói của Lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, gần như không được công chúng trực tiếp nghe thấy trong các bài phát biểu quan trọng. Hãng thông tấn quốc gia Iran thường chỉ phát các đoạn trích ngắn, còn những đoạn ghi âm đầy đủ được giữ trong kho lưu trữ an toàn. Vì sao một quốc gia có tầm ảnh hưởng lớn như Iran lại áp dụng đặc quyền bí mật này?
Câu trả lời nằm ở sự kết hợp giữa lo ngại an ninh, tình trạng sức khỏe của nhà lãnh đạo và các giá trị văn hóa chính trị đặc thù của Tehran.
Ngăn chặn các mối đe dọa an ninh
Giới phân tích an ninh cho rằng giọng nói của lãnh tụ tối cao là một trong những tài sản quốc gia nhạy cảm nhất. Với sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo, chỉ cần một đoạn ghi âm nhỏ cũng có thể bị sử dụng để tạo ra các bản tin giả hoặc mạo danh qua điện thoại. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh Israel và Mỹ nhiều lần tìm cách ám sát các nhân vật cấp cao của Iran. Do đó, việc hạn chế phát sóng trực tiếp các bài diễn văn cũng như kiểm soát chặt chẽ các bản ghi âm là một biện pháp phòng ngừa thiết yếu.
Các nhà phân tích tin rằng việc kiểm soát giọng nói còn nhằm tránh cho kẻ thù có thể sử dụng công nghệ deepfake để tạo ra các thông điệp gây hoang mang dư luận. Một quan chức an ninh giấu tên từng nói với hãng tin Fars rằng “bất kỳ đoạn ghi âm nào bị rò rỉ đều có thể được biến thành vũ khí chống lại chế độ”. Điều này cho thấy sự nhạy cảm của vấn đề.
Che giấu tình trạng sức khỏe
Ayatollah Khamenei sinh năm 1939, năm nay đã 85 tuổi. Ông có tiền sử bệnh ung thư tuyến tiền liệt và đã trải qua nhiều ca phẫu thuật. Giọng nói của một người có thể tiết lộ nhiều điều về thể trạng. Một giọng nói yếu ớt hoặc khàn có thể dấy lên đồn đoán về sự suy giảm sức khỏe, gây mất ổn định chính trị nội bộ. Vì thế, các phương tiện truyền thông Iran thường phát lại bài phát biểu với độ trễ tới vài giờ, hoặc cắt bỏ những đoạn không mong muốn. Kênh Press TV từng bị phát hiện chỉnh sửa âm thanh giọng nói của ông trong một buổi lễ cầu nguyện năm 2021.
Theo một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Iran tại Đại học Harvard, chính phủ Iran đã xây dựng một quy trình gồm nhiều lớp kiểm duyệt đối với hình ảnh và âm thanh của nhà lãnh đạo tối cao. Mặc dù con số cụ thể không được công bố, nhưng điều này cho thấy sự nhạy cảm đặc biệt của giới cầm quyền.
Tính thiêng liêng trong văn hóa chính trị
Văn hóa chính trị Iran đề cao vị thế của người đứng đầu nhà nước như một biểu tượng thiêng liêng. Theo truyền thống, giọng nói của nhà lãnh đạo được coi là chỉ thị tuyệt đối, không nên bị mổ xẻ hay trích dẫn một cách tùy tiện. Việc giữ bí mật giọng nói cũng là cách để tránh những bình luận mang tính thiếu tôn trọng trên mạng xã hội. Đây là lý do vì sao các đoạn ghi âm bài phát biểu của Lãnh tụ tối cao không bao giờ xuất hiện trên các nền tảng chia sẻ video như YouTube hay Telegram.
Không chỉ giọng nói, ngay cả hình ảnh của ông Khamenei cũng được quản lý chặt chẽ. Nhà nước Iran thường sử dụng các bức ảnh tĩnh được chọn lọc để tôn vinh quyền lực, thay vì hình ảnh động có thể bị bắt bẻ. Điều này tạo nên một khoảng cách nhất định giữa lãnh tụ và công chúng, củng cố sự bí ẩn và uy quyền của ông.
Chiến lược đối ngoại có chủ đích
Việc giữ bí mật giọng nói cũng giúp Iran tránh bị áp lực từ các cuộc đàm phán quốc tế. Khi không rõ quan điểm của lãnh tụ tối cao, đối phương sẽ khó đoán định được đường lối cứng rắn hay mềm mỏng của Tehran trong các vấn đề then chốt như chương trình hạt nhân. Điều này mang lại cho Iran một lợi thế chiến lược đáng kể trong các cuộc thương lượng với Mỹ và các cường quốc châu Âu.
Một khía cạnh khác được nhiều nhà quan sát nhắc đến là việc giữ kín giọng nói có thể liên quan đến các kế hoạch kế nhiệm. Khi tuổi của ông Khamenei ngày càng cao, cuộc tranh giành quyền lực trong nội bộ có thể nảy sinh. Nếu giọng nói của ông bị lộ rõ ràng, việc mạo danh ông để phát ra những chỉ đạo giả sẽ trở nên dễ dàng hơn. Do đó, Tehran muốn đảm bảo rằng bất kỳ ai lên thay ông trong tương lai đều không bị xáo trộn bởi những bản ghi âm cũ.
Nhìn chung, việc Iran giữ bí mật giọng nói của lãnh tụ tối cao là một quyết định mang tính chiến lược dài hạn, kết hợp các yếu tố an ninh, y tế và chính trị nội bộ. Trong bối cảnh tình hình Trung Đông diễn biến phức tạp, Iran sẽ tiếp tục áp dụng biện pháp này để bảo vệ sự ổn định của chế độ.
