Quyết định gần đây của Ukraine về việc sử dụng tên gọi Quân đội nổi dậy Ukraine (UPA) để đặt cho một đơn vị quân đội đặc nhiệm đã gây ra phản ứng mạnh mẽ tại Ba Lan. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết sắc lệnh đổi tên này có hiệu lực từ ngày 26 tháng 5 và được thông qua "với mục đích khôi phục lại truyền thống lịch sử của quân đội quốc gia".
Đối với nhiều người Ukraine, UPA được xem là biểu tượng của cuộc đấu tranh chống lại cả Đức Quốc xã lẫn Liên Xô, theo hãng tin Reuters. Tuy nhiên, tại Ba Lan, tổ chức này gắn liền với ký ức đau thương về các vụ thảm sát Volhynia trong giai đoạn 1943-1945, mà Warsaw cho rằng khoảng 100.000 người Ba Lan đã bị những người theo chủ nghĩa dân tộc Ukraine sát hại. Hàng nghìn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các cuộc trả thù.
Phản ứng từ Ba Lan
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki, trong phát biểu ngày 29 tháng 5, nhấn mạnh: "Việc ca ngợi UPA đã tạo điều kiện cho tuyên truyền Nga phát tán thông tin sai lệch". Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Ba Lan ra tuyên bố cho rằng việc Ukraine đổi tên đơn vị theo UPA "làm tổn thương ký ức của các nạn nhân" và gây tổn hại đến đối thoại giữa hai nước.
Tổng thống Ba Lan khẳng định việc ủng hộ Ukraine chống Nga vẫn là mục tiêu chiến lược của Warsaw. Tuy nhiên, ông cho biết Hội đồng cố vấn Huân chương Đại bàng trắng, cơ quan giám sát phần thưởng nhà nước lâu đời và cao quý nhất của Ba Lan, sẽ nhóm họp vào ngày 8 tháng 6. "Tôi đề xuất đưa việc thu hồi Huân chương Đại bàng trắng của Tổng thống Zelensky vào chương trình nghị sự", ông Nawrocki nói, đồng thời cho biết cần thực hiện các thủ tục nhất định trước khi ông có thể đưa ra quyết định cuối cùng.
Bối cảnh quan hệ song phương
Ba Lan là một trong những nước ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt. Năm 2023, cựu Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda đã trao Huân chương Đại bàng trắng, phần thưởng cao quý nhất của Ba Lan, cho ông Zelensky để ghi nhận đóng góp của ông đối với quan hệ song phương, dân chủ, hòa bình và an ninh châu Âu.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk kêu gọi cả hai nước không để những tranh chấp lịch sử làm tổn hại đến quan hệ hiện tại. Về phần mình, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhyi Tykhyi nói Ukraine lấy làm tiếc trước phản ứng tiêu cực tại Ba Lan và khẳng định Kyiv không có ý xúc phạm. Theo ông, với binh sĩ Ukraine, cuộc đấu tranh của UPA tượng trưng cho sự phản kháng trước Nga.
Tác động chính trị nội bộ
Tranh cãi diễn ra trong bối cảnh chính trị Ba Lan nhạy cảm hơn với vấn đề Ukraine. Ông Nawrocki trong chiến dịch tranh cử từng cam kết sẽ đặt "người Ba Lan lên hàng đầu", giữa lúc một bộ phận cử tri quan ngại sâu sắc về sự hiện diện đông đảo của người Ukraine tại Ba Lan.
