Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, Pakistan và Qatar nổi lên như những nhân tố quan trọng trong vai trò trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran. Với sứ mệnh thầm lặng, hai quốc gia này đang nỗ lực thúc đẩy tiến trình thương lượng, tạo cơ hội để các bên tìm được tiếng nói chung. Trong môi trường quốc tế ngày càng phân mảnh, thế giới đang rất cần những "sứ giả" kiên trì hàn gắn rạn nứt và gìn giữ hòa bình.
Vai trò trung gian chính thức và mới nổi
Pakistan giữ vị trí trung gian hòa giải chính thức kể từ khi xung đột Mỹ-Iran bùng phát. Trong khi đó, Qatar mới tham gia quá trình này gần đây. Dù muộn hơn, nhưng với tư cách là đồng minh của Mỹ trong khu vực và kênh liên lạc đáng tin cậy giữa Washington và Tehran, Qatar đã góp phần thúc đẩy tiến trình thương lượng. Hình ảnh các nhà đàm phán Mỹ và Iran liên tục xuất hiện tại Qatar trong những ngày gần đây, cùng với hoạt động ngoại giao con thoi liên tục của Pakistan, là minh chứng sống động cho thấy vị trí quan trọng của những "sứ giả" này trong bảo đảm an ninh và ổn định khu vực.
Dấu ấn ngoại giao của Qatar
Qatar không phải là cái tên xa lạ trong vai trò nhà hòa giải xung đột. Với chính sách đối ngoại cân bằng, hòa hảo và khả năng duy trì lòng tin của các bên, quốc gia vùng Vịnh này đã ghi dấu ấn sâu đậm trên trường quốc tế khi góp phần xoa dịu nhiều mối quan hệ căng thẳng trong khu vực và trên thế giới. Qatar từng hỗ trợ Mỹ và lực lượng Taliban tại Afghanistan đạt Thỏa thuận Doha lịch sử năm 2020, thiết lập thời hạn rút quân của Mỹ khỏi Afghanistan; khôi phục quan hệ ngoại giao giữa Kenya và Somalia năm 2021. Năm 2023, Qatar đã góp sức giúp đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời tại Dải Gaza; và hỗ trợ thỏa thuận đoàn tụ gia đình và trao đổi tù nhân giữa Nga và Ukraine giai đoạn 2023-2024. Với nỗ lực không ngừng nghỉ trong nhiều năm qua, dấu ấn ngoại giao hòa giải của Qatar trải dài khắp các "điểm nóng" xung đột trên thế giới.
Pakistan: Cách tiếp cận mềm dẻo và khôn khéo
Chưa sở hữu bề dày kinh nghiệm như Qatar, nhưng Pakistan thu hút sự chú ý đặc biệt khi xuất hiện rất sớm trong quá trình hòa giải căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Tận dụng mối quan hệ tương đối cân bằng với cả Washington và Tehran, Pakistan đã tiến hành hoạt động ngoại giao con thoi dày đặc nhằm xây dựng lòng tin giữa hai bên. Giới chuyên gia nhận định, cách tiếp cận mềm dẻo và khôn khéo là chìa khóa giúp Pakistan thực hiện vai trò trung gian trong cuộc đối thoại giữa Mỹ và Iran.
Mục tiêu chung và lợi ích chiến lược
Dù có một số điểm khác biệt, song Qatar và Pakistan chia sẻ mục tiêu chung khi hỗ trợ xử lý căng thẳng tại Trung Đông. Trong khi Qatar nằm ở vùng Vịnh, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xung đột Mỹ-Iran, thì Pakistan có đường biên giới dài với Iran. Đối với cả hai bên, bất kỳ sự leo thang căng thẳng nào giữa Washington và Tehran cũng kéo theo những mối đe dọa trực tiếp, tác động tiêu cực đến các tuyến hàng hải quan trọng, hoạt động giao thương và an ninh quốc gia. Vì vậy, hòa giải bất đồng là cách duy nhất để hạn chế rủi ro lan rộng, giữ hệ số an toàn cho nền kinh tế và ổn định xã hội.
Bên cạnh đó, việc được tin tưởng giao trọng trách trung gian hòa giải cho căng thẳng Mỹ-Iran - một trong những cuộc xung đột phức tạp hàng đầu thế giới trong thời gian gần đây - cũng góp phần tăng cường tiếng nói của Qatar và Pakistan tại Trung Đông và trên trường quốc tế. Đây cũng là minh chứng rõ ràng cho thấy, trong thế giới đa cực hiện nay, mở rộng tầm ảnh hưởng trên phạm vi khu vực và toàn cầu không còn là đặc quyền của một số nước. Các quốc gia tầm trung không chỉ là "quân cờ" trên bàn cờ chính trị của các cường quốc mà còn đóng vai trò cân bằng quan hệ, giảm sự đối nghịch giữa các nước lớn.
Vai trò ngày càng quan trọng của các nước trung gian
Thực tế cho thấy, nhiều nước đã thành công với vai trò nhà hòa giải, qua đó củng cố "quyền lực mềm", khẳng định vị thế thông qua nỗ lực đóng góp cho hòa bình, xoa dịu các điểm nóng và giải quyết thách thức toàn cầu. Trong bối cảnh tình trạng căng thẳng tại nhiều cuộc xung đột chưa có dấu hiệu lắng dịu, thế giới ngày càng chia rẽ và cạnh tranh chiến lược gia tăng, vai trò của các nước trung gian được dự báo sẽ ngày càng quan trọng, không chỉ trong việc mở kênh đối thoại mà còn định hình cấu trúc an ninh và cân bằng quyền lực trong thời gian tới. Đối với nhiều mối quan hệ quốc tế hiện nay, chỉ riêng việc duy trì đối thoại đã là một thách thức không nhỏ. Những "sứ giả hòa bình" sẽ tiếp tục là nhân tố không thể thiếu, giúp các bên từng bước hóa giải khác biệt, xây dựng lại lòng tin và ngăn ngừa xung đột leo thang.
