Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với áp lực duy trì lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh các hành động quân sự của Tehran tại eo biển Hormuz ngày càng leo thang. Theo CNN, trong cuộc phỏng vấn ngày 4/5 với người dẫn chương trình Hugh Hewitt, ông Trump từ chối trả lời rõ ràng về tình trạng lệnh ngừng bắn. Khi được hỏi liệu các đòn tấn công có tiếp tục hay không, ông đáp: "Tôi không thể khẳng định điều này. Nếu tôi trả lời, anh sẽ nói rằng tôi không đủ thông minh để làm Tổng thống".
Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn cùng ngày với Fox News, ông lại đưa ra những tuyên bố mang tính răn đe mạnh mẽ. Ông cảnh báo lực lượng Iran sẽ bị "thổi bay khỏi Trái Đất" nếu tấn công tàu Mỹ, đồng thời vẫn khẳng định xung đột về mặt quân sự "về cơ bản đã kết thúc". Ông Trump gọi những diễn biến tại eo biển Hormuz là "cuộc chiến nhỏ" hoặc "một sự chệch hướng nhẹ", và khẳng định Mỹ đang ở vị thế thuận lợi dù lựa chọn nối lại chiến sự hay tiếp tục đàm phán: "Dù diễn biến theo cách nào, chúng ta cũng thắng".
Thế tiến thoái lưỡng nan của Nhà Trắng
Mong muốn của ông Trump trong việc sớm chấm dứt chiến sự Iran đang bị thử thách sau khi Tehran nổ súng vào các tàu chiến Mỹ, thách thức nỗ lực khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Theo các quan chức Mỹ chia sẻ với Wall Street Journal, trong những ngày gần đây, ông Trump liên tục dao động giữa hai lựa chọn: trừng phạt Iran mạnh tay hoặc tránh leo thang xung đột. Hiện ông được cho là muốn tránh leo thang và ưu tiên đàm phán.
Những trao đổi gần đây với các trợ lý cho thấy ông Trump lo ngại việc phong tỏa các cảng của Iran dù gây sức ép lớn lên kinh tế nước này, nhưng vẫn chưa thể khiến Tehran đáp ứng các lằn ranh đỏ của Mỹ. Ông đã xem xét nhiều phương án bổ sung, từ tấn công thêm các mục tiêu đến hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Cuối cùng, ông phê duyệt kế hoạch cung cấp thông tin chi tiết để tàu thương mại di chuyển an toàn qua eo biển, được coi là giải pháp dung hòa, tránh rủi ro cho lực lượng Mỹ và giảm nguy cơ leo thang.
Chiến dịch hỗ trợ tàu thương mại được Mỹ triển khai từ ngày 4/5. Chỉ vài giờ sau tuyên bố, Iran đã phóng tên lửa vào hai tàu Hải quân Mỹ và lãnh thổ UAE. Dù vậy, Hải quân Mỹ khẳng định không có tàu quân sự nào bị trúng tên lửa. Trong khi đó, cảng Fujairah của UAE, nơi có nhà máy lọc dầu, bốc cháy dữ dội sau đòn tấn công.
Toan tính của Iran khi tấn công UAE
Tình hình vùng Vịnh diễn biến phức tạp, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến tổng lực. Việc Iran nhắm mục tiêu vào cảng Fujairah được xem là tính toán chiến lược nhằm tê liệt tuyến vận tải thay thế eo biển Hormuz. Phản ứng quyết liệt từ Iran đối với nỗ lực bảo đảm an ninh hàng hải của Mỹ đã mang đến bất ngờ cho giới quan sát quốc tế. Không chỉ dừng lại ở các mục tiêu trên biển, phạm vi ảnh hưởng còn mở rộng sang UAE - quốc gia đang đối mặt với áp lực quân sự đáng kể do định hướng chính sách khu vực và mối quan hệ với Israel.
Việc nhắm mục tiêu vào cảng Fujairah là tính toán nhằm gây khó khăn cho các tuyến vận tải thay thế. Trước bối cảnh này, Mỹ và Israel duy trì sự phối hợp chặt chẽ để tìm kiếm phương án phản hồi tương xứng nhằm bảo vệ đồng minh. Các kịch bản đang được cân nhắc tập trung vào bảo đảm an toàn hàng hải thông qua các biện pháp kỹ thuật quân sự chính xác nhắm vào các bệ phóng tên lửa, hoặc có thể là phản ứng nhắm vào hạ tầng năng lượng để tạo thế cân bằng. Một số chuyên gia nhận định ông Trump có thể phê duyệt phản ứng quân sự trong vài ngày tới, dù hiện tại ông vẫn phản ứng dè dặt trước các cuộc không kích mới của Iran. Nhà Trắng khẳng định Tổng thống vẫn "giữ mọi sự lựa chọn trên bàn" trong khi tiếp tục tìm kiếm thỏa thuận nhằm ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Mối lo ngại về tái leo thang
Mối lo ngại lớn hơn cả một cuộc xung đột cường độ thấp là khả năng tái leo thang. Mỹ đã tiếp tục xây dựng lực lượng tại Trung Đông bằng việc triển khai tàu sân bay thứ ba, chiếc USS George HW Bush cùng hàng nghìn quân lính. Việc tập trung hỏa lực chưa từng có này nhằm gửi tín hiệu về sức mạnh và sự quyết đoán tới Tehran: một cuộc chiến tranh tổng lực vẫn là lựa chọn mà ông Trump sẵn sàng thực hiện.
Sự thay đổi liên tục các tối hậu thư của ông Trump cho thấy sự miễn cưỡng trong việc thực thi cam kết quân sự, có lẽ vì ông nhận ra rằng leo thang quân sự không mang lại con đường dẫn tới chiến thắng rõ ràng. Tuy nhiên, điều đó cũng không đồng nghĩa với việc ông đã tìm thấy một chiến lược thắng lợi thay thế.
Áp lực từ bên trong nước Mỹ
Dù kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề, ngưỡng chịu đựng của chính quyền Tehran rõ ràng cao hơn nhiều so với tính toán ban đầu của Mỹ và Israel. Chuyến thăm của ông Araghchi tới Nga cũng cho thấy Iran không hề bị cô lập như mong đợi.
Tại Mỹ, hệ lụy từ lạm phát và chi phí sinh hoạt đang gia tăng trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Giá xăng trung bình toàn quốc ở mức 4 USD/gallon, trái ngược với lời hứa dưới 2 USD khi tranh cử, đang khiến tỷ lệ ủng hộ ông Trump sụt giảm, nhưng vẫn chưa đến mức buộc ông phải điều chỉnh chính sách với Iran.
Kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 7/4, Mỹ đã thúc đẩy đàm phán với Iran nhằm loại bỏ năng lực hạt nhân của nước này. Khi tiến trình đàm phán bế tắc, Washington áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải đối với Iran từ ngày 13/4. Hiện lệnh ngừng bắn tồn tại mong manh, trong khi quân đội Mỹ phải đối phó các cuộc tấn công của Iran tại eo biển Hormuz. Sau khi Iran phóng tên lửa hành trình và nhiều loại đạn về phía tàu Hải quân Mỹ và tàu thương mại, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã sử dụng trực thăng Apache để đánh chìm các xuồng cao tốc Iran có hành động quấy rối.
Dù vậy, ông Trump chưa tuyên bố Iran vi phạm lệnh ngừng bắn, cho thấy khả năng Mỹ sẵn sàng bỏ qua các hành động căng thẳng vừa xảy ra. Tổng thống Mỹ cho biết sẽ có cuộc họp báo trong ngày 5/5 do Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Dan Caine chủ trì, nhằm làm rõ các bước đi tiếp theo. Trong khi đó, áp lực từ các đồng minh trong nước gia tăng, kêu gọi ông Trump có hành động đáp trả quân sự nhanh chóng. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cho rằng Iran đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, nên Mỹ cần tiến hành đòn tấn công "nhanh, mạnh và gây tổn thất" để đáp trả. Tuy nhiên, theo các quan chức, ông Trump không muốn quay lại kịch bản không kích, dù ngày càng thất vọng trước việc Iran không chịu nhượng bộ trong vấn đề hạt nhân.
Trước những diễn biến nóng trên eo biển Hormuz, ông Trump phải cân nhắc giữa phát động không kích trở lại hoặc "dằn lòng" bỏ qua các động thái của Iran để kiên trì theo đuổi biện pháp ngoại giao. Tính đến thời điểm này, ông Trump vẫn muốn duy trì hiện trạng ngừng bắn, nhưng khả năng duy trì được bao lâu là câu hỏi khó.
