Mỹ và Iran đạt thỏa thuận hòa bình sau vụ trực thăng Apache bị bắn rơi
Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận trên Truth Social ngày 14/6 rằng Washington đã đạt thỏa thuận hòa bình với Tehran, mang lại hòa bình và an ninh cho toàn khu vực. Ông cho biết thỏa thuận sẽ được ký kết vào ngày 19/6, mở lại eo biển Hormuz sau khi rà phá mìn, cho phép dầu mỏ lưu thông trở lại.
Trong cuộc phỏng vấn với New York Times, ông Trump tuyên bố eo biển Hormuz sẽ vĩnh viễn miễn phí theo thỏa thuận với Iran. Ông cũng cảnh báo nếu Iran không đạt thỏa thuận hạt nhân cuối cùng, Mỹ sẽ tái khởi động tấn công quân sự hoặc biến Mỹ thành người bảo hộ Trung Đông để đổi lấy 20% doanh thu khu vực.
Vụ trực thăng Apache bị bắn rơi
Vụ việc leo thang bắt đầu từ ngày 9/6, khi một máy bay không người lái của Iran bắn rơi trực thăng Apache của Mỹ gần eo biển Hormuz. Chiếc Apache đang rà soát bầu trời đêm thì máy bay không người lái phát nổ trước mặt, thiết bị dẫn đường hồng ngoại rơi vào đùi phi công gây bỏng. Hai phi công nhảy ra khỏi trực thăng khi nó rơi xuống nước, trôi trên biển 2 giờ trước khi được cứu.
Sự kiện này châm ngòi cho một vòng xoáy trả đũa: Tổng thống Trump ra lệnh tấn công trả đũa Iran, đe dọa cơ sở hạ tầng dân sự; Tehran đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ Mỹ và đồng minh ở vùng Vịnh. Tuy nhiên, các nhà ngoại giao từ Qatar và Pakistan đã can thiệp, chuyển tải thông điệp rằng một thỏa thuận hòa bình gần như hoàn tất vào ngày 10/6, thuyết phục ông Trump hủy bỏ các cuộc tấn công mới.
Cuộc gặp cấp cao nhất trong 47 năm
Lễ ký kết dự kiến ngày 19/6 tại Geneva (Thụy Sĩ) với sự tham gia của Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi. Đây sẽ là cuộc gặp cấp cao nhất giữa Tehran và Washington kể từ năm 1979, khi hai nước cắt đứt quan hệ ngoại giao sau Cách mạng Hồi giáo. Thỏa thuận tuyên bố tôn trọng chủ quyền và không can thiệp nội bộ của nhau.
Tổng thống Trump đối mặt với tình thế khó xử: bất kỳ thỏa thuận nào Iran chấp nhận cũng khó được coi là chiến thắng chính trị. Ông trì hoãn các vấn đề gây tranh cãi nhất để thuyết phục Tehran. Iran cũng gặp khó khăn khi thuyết phục phe cứng rắn trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) chấp nhận nhượng bộ về chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, thiệt hại từ chiến tranh và lệnh phong tỏa của Mỹ đã thúc đẩy Iran tiến tới thỏa thuận.
Thỏa thuận mở eo biển Hormuz
Các nhà trung gian cho biết thỏa thuận sẽ mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ các hạn chế liên quan đến cấm vận của Mỹ đối với Iran. Các vấn đề khác như chương trình hạt nhân và giải tỏa tài sản Iran ở nước ngoài sẽ được đàm phán sau. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến đến Geneva ký biên bản ghi nhớ, sau đó các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ diễn ra tại Islamabad (Pakistan).
Tại hội nghị G7 ở Pháp, Tổng thống Trump dự kiến yêu cầu các nhà lãnh đạo thế giới tăng cường giám sát eo biển Hormuz và hỗ trợ đảm bảo Iran tuân thủ thỏa thuận. Dù thỏa thuận khung đã hình thành, Mỹ và Iran vẫn đối mặt với nhiều tháng đàm phán khó khăn, với nguy cơ quá trình có thể sụp đổ. Iran nổi lên từ xung đột với năng lực quân sự đáng nể, nhờ chiến lược đóng cửa eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí đốt thế giới.
