Theo Reuters, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã thừa nhận trong các cuộc trao đổi riêng rằng Israel hiện có rất ít khả năng tác động tới quá trình ra quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về vấn đề Iran. Điều này khiến ông Netanyahu lo ngại sâu sắc về thỏa thuận đang được đàm phán giữa Mỹ và Iran.
Sự im lặng bất thường của ông Netanyahu
Ngày 23/5, ông Trump công bố những tiến triển mới trong đàm phán với Iran. Tuy nhiên, phải đến ngày 24/5, sau cuộc trao đổi riêng thứ ba với ông Trump trong vòng một tuần, ông Netanyahu mới xác nhận rằng Mỹ và Israel đã thảo luận về các cuộc đàm phán Mỹ-Iran. Theo giới phân tích, sự im lặng kéo dài gần một ngày của ông Netanyahu sau tuyên bố lạc quan của ông Trump không phải dấu hiệu cho thấy Israel hài lòng với tiến trình hiện tại. Ngược lại, nó phản ánh sự bất an và lo ngại trong nội bộ Israel rằng thỏa thuận Mỹ-Iran có thể không đạt được hai mục tiêu quan trọng: chấm dứt chương trình hạt nhân và kiềm chế năng lực tên lửa của Iran.
Ông Michael Herzog, cựu đại sứ Israel tại Mỹ giai đoạn 2021-2025, nhận định: “Các bên quan sát sẽ không thấy nhiều sự hào hứng từ giới chức Israel đối với thỏa thuận này”.
Nỗi lo của ông Netanyahu
Khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2, ông Netanyahu từng tuyên bố Israel muốn tạo ra biến động lớn tại Iran, xóa bỏ năng lực hạt nhân và tên lửa của Tehran, đồng thời làm suy yếu khả năng mở rộng ảnh hưởng của Iran thông qua các lực lượng vũ trang trong khu vực. Tuy nhiên, mục tiêu của Mỹ và Israel ngày càng khác biệt, và những mục tiêu Israel đặt ra đều chưa đạt được. Mỹ hiện tập trung vào việc mở lại eo biển Hormuz, sẵn sàng để các vấn đề khác được thảo luận trong các vòng đàm phán tiếp theo.
Ông Assaf Orion, cựu chuẩn tướng Israel, nhận xét: “Việc Mỹ sẵn sàng để vấn đề hạt nhân lại, thảo luận sau, không đồng nghĩa với việc Mỹ và Iran chắc chắn sẽ đạt được giải pháp thống nhất”. Ông cũng nhấn mạnh trình tự đàm phán hiện nay cho thấy “rõ ràng Mỹ không muốn leo thang” và “đây không phải tín hiệu tích cực cho Mỹ trong giai đoạn đàm phán tiếp theo”.
Trong thỏa thuận hiện tại giữa Mỹ và Iran, dường như không có điều khoản nào đề cập đến việc hạn chế chương trình tên lửa của Iran, khiến Israel lo ngại vấn đề này bị bỏ ngỏ. Ngoài ra, Israel còn lo ngại khả năng Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Iran, giúp Tehran thu về hàng tỷ USD để tái vũ trang và hỗ trợ các lực lượng đồng minh trong khu vực. Israel cũng lo rằng thỏa thuận Mỹ-Iran sẽ hạn chế hành động quân sự của họ. Trên thực tế, quyền tự do tấn công của Israel đối với lực lượng Hezbollah đã bị thu hẹp dưới sức ép từ Mỹ.
Ông Herzog nói: “Một trong những nỗi lo của Israel lúc này là thỏa thuận giữa Mỹ và Iran sẽ không giới hạn Tehran trong việc hỗ trợ các lực lượng đồng minh, nhưng lại khiến Israel bị hạn chế giao tranh với các lực lượng này”.
Từ đối tác ngang hàng thành “nhà thầu phụ”
Từng là đối tác ngang hàng của Mỹ trong chiến sự Iran, Israel hiện phải đứng ngoài các cuộc đàm phán. Đây là một cú giáng mạnh đối với Thủ tướng Netanyahu. Trước khi tấn công Iran vào ngày 28/2, ông Netanyahu từng tham dự các cuộc họp mật tại Mỹ cùng Tổng thống Trump để bàn chiến lược, đóng vai trò dẫn dắt thảo luận. Ông dự đoán chiến dịch sẽ dẫn tới biến động lớn tại Iran. Tuy nhiên, vài tuần sau, những đánh giá lạc quan của ông không thành hiện thực, và tình thế thay đổi đáng kể. Theo hai quan chức quốc phòng Israel, chính quyền ông Trump đã gạt Israel ra khỏi tiến trình đàm phán ngừng bắn giữa Washington và Tehran, đến mức giới lãnh đạo Israel gần như không được cập nhật thông tin.
Việc bị đẩy từ “buồng lái” xuống vị trí “hành khách hạng phổ thông” kéo theo những hệ quả lớn đối với ông Netanyahu, trong bối cảnh ông đang đối mặt với cuộc bầu cử cam go trong năm nay. Theo các quan chức Mỹ, ông Trump coi Thủ tướng Israel là người cần bị kiềm chế trong quá trình đàm phán hòa bình. Từ đó, Israel dần bị hạ vai trò từ “đối tác ngang hàng” xuống vị thế “nhà thầu phụ” trong vấn đề Iran. Một số quan chức Israel cho rằng việc bị gạt sang bên lề là khó chấp nhận, bởi Israel đã sẵn sàng thực hiện những nhiệm vụ gây tranh cãi nhất trong chiến sự, bao gồm ám sát các lãnh đạo của một quốc gia có chủ quyền – điều Mỹ không muốn đứng ra thực hiện.
Với ông Netanyahu, động thái của phía Mỹ còn khiến ông liên tục phải điều chỉnh thông điệp để phù hợp với những thay đổi của ông Trump. Từ nhấn mạnh mục tiêu của chiến sự Iran, đến ngày 12/3, ông Netanyahu đã phải chuyển sang nhấn mạnh ý nghĩa của mối quan hệ đồng minh với Mỹ. Theo ông, điều mang lại sức mạnh cho Israel trong mắt các đối thủ chính là liên minh với ông Trump, “một liên minh không giống bất kỳ liên minh nào khác”.
Trong nhiều năm, ông Netanyahu từng xây dựng hình ảnh với cử tri Israel như một người có sức ảnh hưởng đối với ông Trump. Hình ảnh đó có còn nguyên vẹn hay không, và liệu nó có giúp ông Netanyahu chiến thắng trong cuộc bầu cử sắp tới? Câu trả lời sẽ có trong chưa đầy 5 tháng nữa.
Israel tiếp tục không kích Lebanon giữa lệnh ngừng bắn
Ngày 6/5, lần đầu tiên Israel không kích khu vực ngoại ô phía nam Beirut kể từ khi lệnh “ngừng bắn” có hiệu lực vào ngày 17/4.
