Theo kênh Al Jazeera ngày 2/6, hơn ba tháng sau khi chiến sự bắt đầu, Washington và Tehran vẫn chưa thống nhất được cách xử lý hoạt động vận tải quốc tế qua eo biển Hormuz. Iran khẳng định quyền kiểm soát tuyến đường thủy này, trong khi Mỹ phong tỏa các cảng của Iran. Hiện chưa rõ liệu hai bên có thể đạt được thỏa thuận dài hạn về làm giàu hạt nhân và lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao của Iran, cũng như việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên hợp quốc đối với Iran.
Các lãnh đạo quân sự, tôn giáo và chính trị hàng đầu của Iran cùng các thể chế quyền lực tiếp tục nhấn mạnh sẽ không đầu hàng, dù tồn tại những khác biệt nhất định trong lập trường. Lòng tin đối với Mỹ vẫn rất thấp.
Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei
Con trai của cố Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei được lựa chọn lãnh đạo bộ máy thần quyền và quân sự. Ông chưa xuất hiện hay phát biểu công khai, ngoại trừ các thông điệp bằng văn bản. Ông không có mức độ ảnh hưởng tương đương cha mình, nhưng theo luật pháp Iran, các quyết định quan trọng vẫn cần sự phê chuẩn của ông. Trong các thông điệp, ông Khamenei không phản đối đàm phán, nhưng nhấn mạnh tương lai tươi sáng của khu vực vịnh Ba Tư sẽ không có Mỹ và phục vụ sự phát triển, ổn định, phúc lợi của các dân tộc trong khu vực. Ông gọi các chương trình hạt nhân và tên lửa là “tài sản quốc gia” cần được bảo vệ; kêu gọi người ủng hộ và lực lượng vũ trang tiếp tục biểu tình hằng đêm phản đối Mỹ và Israel; đồng thời kêu gọi duy trì “nền kinh tế kháng cự” thêm một năm.
Khối quân sự và an ninh
Quyền lực của các phe phái quân sự và an ninh do các tướng lĩnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lãnh đạo đã được nâng lên mức mới. Các chỉ huy cấp cao thường tránh bình luận công khai về chi tiết đàm phán, nhưng họ có khả năng tiếp cận trực tiếp với ông Khamenei và có ảnh hưởng lớn đến quá trình ra quyết định. Họ phát tín hiệu cứng rắn, phản đối nhượng bộ.
Tư lệnh IRGC Ahmad Vahidi tập trung vào thông điệp răn đe, duy trì ưu thế leo thang nếu cần và giành chiến thắng. Ông cảnh báo phản ứng hủy diệt trên quy mô khu vực nếu chiến sự bùng phát trở lại. Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya, ông Ali Abdollahi, nhấn mạnh an ninh eo biển Hormuz do lực lượng vũ trang Iran đảm trách và họ sẵn sàng nổ súng nếu cần. Tuần trước, ông Majid Mousavi, lãnh đạo lực lượng hàng không vũ trụ của IRGC, nhắc lại lời cố lãnh tụ Khamenei rằng đàm phán chỉ mang lại thiệt hại. Ông Mohammad Ali Jafari, cựu tổng tư lệnh IRGC, đưa ra năm điều kiện để đàm phán có kết quả: chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa, bồi thường chiến tranh, công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.
Mặt trận Paydari và các nghị sĩ cứng rắn
Mặt trận Paydari do ông Saeed Jalili lãnh đạo đại diện cho các phe phái cực kỳ cứng rắn. Ông Jalili từng là trưởng đoàn đàm phán với phương Tây từ năm 2007 đến 2013, nhưng nhiều năm đàm phán không đem lại kết quả, dẫn tới thỏa thuận hạt nhân năm 2015 hiện đã đổ vỡ. Ông phản đối can dự với phương Tây và nhượng bộ. Trong thời gian chiến sự, ông cho rằng đàm phán chỉ được chấp nhận nếu thừa nhận sức mạnh của Iran, cần có bảo đảm để thỏa thuận dài hạn không phụ thuộc vào việc tin tưởng Mỹ, và cần vô hiệu hóa hoàn toàn các lệnh trừng phạt, ám sát và chiến tranh. Hồi tháng 4, ông phát biểu: “Ngày nay thế giới chứng kiến rõ rằng trật tự mới trong khu vực sẽ không do Mỹ và Israel thiết lập mà do các chiến thắng và tư tưởng mạnh mẽ của lực lượng kháng cự”. Ông Jalili nhận được sự ủng hộ của nhiều nghị sĩ siêu bảo thủ tại Tehran và các thành phố khác, những người chiếm ưu thế trong Quốc hội Iran kể từ cuộc bầu cử năm 2020.
Các gương mặt trong chính phủ
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã dẫn đầu đoàn đàm phán Iran trong vòng đàm phán đầu tiên với Mỹ do Pakistan làm trung gian vào tháng 4. Ông là cựu chỉ huy IRGC, phản đối đầu hàng nhưng ủng hộ một thỏa thuận thực dụng nhằm chấm dứt xung đột. Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi cũng đưa ra những phát biểu tương tự, ủng hộ hòa bình thông qua đàm phán, bảo đảm lợi ích của Iran.
