Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gây sốc khi thông báo với Quốc hội về việc tái bùng phát chiến sự với Iran và kế hoạch thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz, bất chấp lập trường trước đây của chính quyền ông. Thỏa thuận ngừng bắn trước đó gần như sụp đổ từ ngày 13/7, khi ông ra lệnh khôi phục phong tỏa hải quân và tuyên bố thu phí.
Phong tỏa và thu phí bất ngờ
Trong cuộc phỏng vấn phát thanh, ông Trump cho rằng các thỏa thuận trước đây “không có nhiều ý nghĩa”, nhưng không đưa ra chiến lược mới. Quyết định này khiến Tổng thống Mỹ rơi vào thế không lối thoát, khi cả không kích lẫn ngoại giao đều thất bại. Giá dầu tăng mạnh, thị trường chứng khoán giảm điểm sau thông tin tái phong tỏa, gây áp lực lên Nhà Trắng trước bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Trên mạng xã hội ngày 13/7, ông Trump viết: “Eo biển Hormuz đang MỞ và sẽ tiếp tục MỞ, dù có hay không có Iran”. Ông nói thêm: “Từ thời điểm này, nước Mỹ sẽ được biết đến với danh xưng ‘NGƯỜI BẢO VỆ EO BIỂN HORMUZ’… chúng tôi sẽ được hoàn trả 20% giá trị của mọi lô hàng vận chuyển qua đây để bù đắp chi phí bảo đảm an toàn”.
Đảo ngược lập trường
Quyết định thu phí đi ngược hoàn toàn với lập trường trước đây của chính quyền Trump. Tháng trước, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố: “Không quốc gia nào được phép thu phí trên tuyến đường thủy quốc tế. Đó là tiền lệ không thể chấp nhận”. Tuy nhiên, ông Trump không giải thích sự khác biệt, và Nhà Trắng không bình luận.
Không kích tiếp diễn
Ông Trump tuyên bố sẽ tiếp tục không kích Iran: “Chúng tôi sẽ đánh họ rất mạnh tối nay, sẽ đánh họ rất mạnh vào ngày mai”. CENTCOM thông báo khôi phục phong tỏa hải quân từ tối 14/7, và đây là đêm thứ ba liên tiếp không kích các mục tiêu như Bushehr, Chah Bahar, Jask, Konarak, Abu Musa và Bandar Abbas. Ông cũng cân nhắc tấn công núi Pickaxe gần cơ sở làm giàu uranium Natanz.
Phản ứng quốc tế và mất tính chính danh
Theo chuyên gia Robert Kagan (Viện Brookings): “Ông Trump đang phá hủy mọi tính chính danh mà Mỹ có thể tuyên bố… Chúng ta kêu gọi châu Âu chấp nhận rủi ro lớn để cùng kiểm soát eo biển, rồi lại thu phí chính họ sao?”. Ngày 13/7, IMO thông qua nghị quyết khẳng định tự do đi lại qua Hormuz, không bị áp phí.
Iran đáp trả bằng dự luật an ninh Hormuz và phóng tên lửa hành trình vào tàu hải quân Mỹ. Ngoại trưởng Abbas Araghchi chế giễu: “Tổng thống Mỹ hoàn toàn đúng… Iran luôn là NGƯỜI BẢO VỆ eo biển này… mức 20% là quá cao, chúng tôi sẽ công bằng hơn”.
Tác động kinh tế và chính trị
Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới, trở thành vũ khí lợi hại của Iran. Hy vọng của ông Trump rằng lệnh ngừng bắn sẽ giải quyết vấn đề đã thất bại. Nhiều nghị sĩ Cộng hòa, chuẩn bị bầu cử giữa nhiệm kỳ, thúc giục chấm dứt chiến tranh không được cử tri ủng hộ.
