Sáng sớm nay (22/4), xuồng vũ trang của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tấn công một tàu container đang di chuyển gần eo biển Hormuz. Đây là diễn biến mới nhất trong chuỗi các vụ tấn công nhắm vào tàu thương mại tại khu vực này, làm gia tăng căng thẳng giữa Mỹ và Iran.
Diễn biến vụ tấn công
Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO), cơ quan giám sát do quân đội Anh điều hành, là đơn vị đầu tiên báo cáo về vụ tấn công lúc 7h55 sáng. Theo UKMTO, xuồng của IRGC đã không phát tín hiệu gọi tàu trước khi nổ súng. Vụ tấn công gây hư hại nặng nề cho khu vực buồng lái của tàu container, nhưng không có thương vong về người, không xảy ra hỏa hoạn hay tác động môi trường.
Tuy nhiên, hãng tin Nour News của Iran đưa tin rằng Lực lượng Vệ binh chỉ nổ súng sau khi con tàu này “phớt lờ các cảnh báo của lực lượng vũ trang Iran”. Hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran mô tả vụ tấn công là hành động Iran “thực thi quyền kiểm soát hợp pháp” đối với eo biển. Thủy thủ đoàn được báo cáo là an toàn, và không có thông tin chi tiết về danh tính con tàu.
Bối cảnh căng thẳng
Vụ tấn công mới nhất diễn ra sau một vài sự cố khác trong những ngày gần đây. Thứ Bảy tuần trước, New Delhi cho biết hai tàu treo cờ Ấn Độ đã bị bắn khi đang di chuyển qua eo biển. Trước đó, IRGC tuyên bố sẽ đóng cửa eo biển cho đến khi lệnh phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ.
Trong khi đó, Mỹ tiếp tục gia tăng áp lực. Ngày 21/4, lực lượng Mỹ đã chặn bắt tàu chở dầu M/T Tifani, tàu không mang quốc tịch và đang bị trừng phạt, với cáo buộc cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran. Bộ Chiến tranh Mỹ nhấn mạnh sẽ tiếp tục thực thi pháp luật hàng hải trên phạm vi toàn cầu.
Phản ứng từ các bên
Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong bài đăng trên Truth Social ngày 21/4, tuyên bố đã chỉ thị cho quân đội tiếp tục lệnh phong tỏa và duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất. Ông cũng gia hạn lệnh ngừng bắn cho đến khi Iran đưa ra đề xuất thống nhất. Trump cảnh báo: “Nếu chúng ta dỡ bỏ phong tỏa, sẽ không bao giờ có được một thỏa thuận với Iran, trừ khi chúng ta thổi bay phần còn lại của Tehran, bao gồm cả các nhà lãnh đạo của họ!”
Phía Iran phản ứng mạnh mẽ. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố việc Mỹ phong tỏa các cảng biển của Iran cấu thành “hành động chiến tranh” và vi phạm trực tiếp lệnh ngừng bắn. Ông khẳng định Iran sở hữu các phương thức để vô hiệu hóa lệnh hạn chế. Trong khi đó, Thiếu tướng Majid Mousavi, Tư lệnh Lực lượng Không gian vũ trụ thuộc IRGC, cảnh báo sẽ hủy diệt các cơ sở dầu khí tại Vùng Vịnh nếu bất kỳ quốc gia nào cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ làm bàn đạp tấn công Iran.
Tác động kinh tế và môi trường
Căng thẳng leo thang đã gây ảnh hưởng nặng nề đến thị trường tài chính châu Á. Phiên giao dịch ngày 22/4 chứng kiến sự sụt giảm đồng loạt của chứng khoán châu Á, với chỉ số KOSPI (Hàn Quốc) rời khỏi mức đỉnh kỷ lục, các thị trường Singapore, Malaysia và Indonesia mất khoảng 0,5%. Đồng Rupiah (Indonesia) giao dịch sát đáy lịch sử ở mức 17.185/USD. Giới phân tích cảnh báo nguy cơ khủng hoảng kinh tế diện rộng nếu bế tắc địa chính trị tiếp tục đe dọa dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Về môi trường, hình ảnh vệ tinh Sentinel-2 ghi nhận nhiều vết dầu loang lớn gần đảo Qeshm, Lavan (Iran) và ngoài khơi Kuwait, đe dọa nghiêm trọng hệ sinh thái Vịnh Ba Tư. Nguyên nhân bắt nguồn từ các cuộc tấn công quân sự vào tàu vận tải và cơ sở hạ tầng dầu khí. Giới chuyên gia cảnh báo nguy cơ ô nhiễm nguồn nước sạch của 100 triệu dân và phá hủy sinh kế của cộng đồng ngư dân ven biển.
Triển vọng đàm phán
Vòng đàm phán thứ hai dự kiến tại Islamabad (Pakistan) đã bị hoãn sau khi Iran tuyên bố đàm phán là “vô nghĩa” nếu Washington duy trì các biện pháp áp lực. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cùng các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã hủy chuyến đi. Bộ trưởng Thông tin Pakistan Attaullah Tarar cho biết Tehran vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức về việc tham dự vòng đàm phán tiếp theo.
Trong bối cảnh đó, Iran tiếp tục phô diễn sức mạnh. Tối 21/4, người dân Tehran tuần hành ủng hộ chính quyền, trưng bày tên lửa đạn đạo Khorramshahr-4. IRGC tuyên bố đang ở “mức sẵn sàng cao nhất” và sẽ giáng những đòn đánh mang tính hủy diệt nếu bị khiêu khích.
Căng thẳng Mỹ-Iran tại eo biển Hormuz vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, đe dọa an ninh hàng hải và ổn định kinh tế toàn cầu.
