Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các tàu thuyền đã bắt đầu di chuyển qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh giới chức Mỹ khẳng định một biên bản ghi nhớ dưới dạng điện tử về thỏa thuận ban đầu nhằm chấm dứt xung đột Mỹ - Israel với Iran đã được ký kết.
Phát biểu của Tổng thống Trump
Phát biểu của ông Trump hôm thứ Hai được đưa ra sau khi cả Mỹ và Iran thông báo sẽ tổ chức lễ ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày thứ Sáu. Dù nội dung chính thức chưa được công bố, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và một quan chức cấp cao Mỹ cho biết các điều khoản đã được thống nhất và hai bên đã ký phiên bản điện tử của thỏa thuận.
Nội dung thỏa thuận ban đầu
Mỹ và Iran cho biết thỏa thuận ban đầu sẽ bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran và chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận. Các vấn đề phức tạp hơn như chương trình hạt nhân của Iran, sự hỗ trợ của Tehran cho các lực lượng đồng minh, giải phóng tài sản bị đóng băng và dỡ bỏ trừng phạt sẽ được đàm phán trong giai đoạn 60 ngày.
Tình hình hàng hải
Ông Trump viết trên Truth Social: "Các con tàu đang bắt đầu di chuyển, nhiều chiếc chở đầy dầu mỏ, rời khỏi eo biển Hormuz". Ông nói thêm chúng đang đi theo 'tuyến hàng hải phía Nam' an toàn, bảo đảm và thông suốt, đề cập đến tuyến vận tải qua vùng lãnh hải Oman. Tuy nhiên, một thông báo quân sự của Mỹ hôm thứ Hai cho biết lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran vẫn có hiệu lực cho đến lễ ký chính thức.
Quá trình khôi phục kéo dài
Dù thị trường dầu mỏ quốc tế phục hồi, việc đưa hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trở lại bình thường có thể mất nhiều tháng. Các công ty vận tải biển cho biết hoạt động rà phá thủy lôi có thể kéo dài 40-50 ngày. Khoảng 500 tàu đang chờ qua eo biển, với 20.000 thuyền viên bị mắc kẹt. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Pháp và Anh sẽ dẫn đầu nhiệm vụ mở lại tuyến hàng hải.
Những câu hỏi chưa có lời giải
Các chi tiết chính thức về kế hoạch mở lại eo biển Hormuz chưa được công bố, cũng như cơ chế quản lý tương lai. Trước khi xung đột nổ ra ngày 28/2, eo biển hoạt động bình thường. Chuyên gia cảnh báo Iran có thêm đòn bẩy nhờ khả năng đóng tuyến hoặc áp phí. Ông Vance kỳ vọng eo biển được mở cửa lâu dài và không thu phí, nhưng người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho biết sẽ có phí.
Thỏa thuận điện tử
Ông Vance cho biết biên bản ghi nhớ đã được ký điện tử từ Chủ nhật, khó thay đổi trước lễ ký thứ Sáu. Một quan chức Mỹ tiết lộ ông Vance, ông Trump và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã ký thỏa thuận điện tử, nhưng Iran chưa xác nhận. Washington có thể nhượng bộ nhỏ, nhưng giải phóng tài sản và dỡ bỏ trừng phạt phụ thuộc vào hành động của Iran.
