Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục gây tranh cãi khi đăng tải trên mạng xã hội Truth Social ngày 29/4 một bản đồ đã chỉnh sửa, đổi tên eo biển Hormuz thành "eo biển Trump". Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran, khiến giá dầu thế giới tăng vọt.
Phát biểu gây tranh cãi
Theo The Economic Times, bài đăng của ông Trump đính kèm bản đồ về điểm nghẽn vận tải dầu mỏ quan trọng này. Trước đó một tháng, ông cũng từng gọi Hormuz là "eo biển Trump". Ông phát biểu: "Họ phải mở cửa eo biển Trump, ý tôi là Hormuz. Xin lỗi, tôi rất tiếc. Thật là một sai lầm." Phát biểu này khiến khán giả bật cười, nhưng ông nhấn mạnh rằng với bản thân "chẳng có gì là tình cờ", ám chỉ phần lớn những gì ông nói và làm đều có chủ đích.
Giá dầu lập đỉnh mới
Theo CNN, giá dầu thô Brent đã vượt ngưỡng 125 USD/thùng vào đầu ngày thứ Năm, trong bối cảnh Tổng thống Trump cân nhắc gia hạn lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran. Các hợp đồng dầu thô Brent giao tháng 6 tăng hơn 12%, chạm mức cao kỷ lục. Dầu WTI của Mỹ cũng tăng hơn 3%, duy trì trên 110 USD/thùng. Giá xăng tại Mỹ đồng thời chạm mức cao nhất trong 4 năm.
Nguyên nhân leo thang
Nguyên nhân chính đến từ việc các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran đổ vỡ, khiến eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu khí huyết mạch - tiếp tục bị đóng cửa. Theo CNN, đà tăng giá diễn ra sau cuộc họp giữa ông Trump và các cố vấn cấp cao. Tổng thống khẳng định muốn duy trì lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, và đội ngũ của ông đã bắt đầu chuẩn bị các bước gia hạn lệnh này, bao gồm phương án đóng cửa eo biển Hormuz dài hạn.
Bối cảnh chiến lược và tác động kinh tế
Cuộc chiến tại Iran đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với thị trường toàn cầu. Lưu thông qua eo biển Hormuz đình trệ, khiến giá dầu tăng phi mã. Washington kỳ vọng các động thái quân sự này sẽ buộc Iran phải linh hoạt hơn trên bàn đàm phán về vấn đề hạt nhân. Trong khi ông Trump khẳng định chương trình hạt nhân của Iran là mối đe dọa cận kề, Tehran tiếp tục bác bỏ việc tìm kiếm vũ khí hạt nhân và khẳng định quyền phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình theo Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).
Cảnh báo từ Iran
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Trump về việc hạ tầng dầu mỏ Iran sắp sụp đổ do lệnh phong tỏa. Ông Ghalibaf khẳng định các biện pháp của Mỹ chỉ làm tăng giá dầu lên hơn 120 USD và có khả năng lên 140 USD, chứ không gây áp lực lên giới hạn lưu trữ của Iran. Ông chỉ trích Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cùng các cố vấn vì thúc đẩy lý thuyết phong tỏa dựa trên tư duy sai lầm. Ông nói: "Vấn đề (với cuộc phong tỏa) không nằm ở lý thuyết, mà là ở tư duy."
Đáp lại nhận định của ông Trump rằng các giếng dầu Iran sẽ "phát nổ trong ba ngày" vì bể chứa đầy, ông Ghalibaf tuyên bố Iran có thể duy trì trạng thái hiện tại trong 30 ngày và sẵn sàng phát trực tiếp để chứng minh.
Kế hoạch quân sự của Mỹ
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã hoàn tất kế hoạch tấn công "ngắn gọn và mạnh mẽ" nhắm vào Iran. Theo nguồn tin từ Axios, kế hoạch này có thể bao gồm các mục tiêu cơ sở hạ tầng chiến lược nhằm gia tăng áp lực lên Tehran. CENTCOM cũng trình lên Tổng thống Trump phương án kiểm soát một phần eo biển Hormuz để tái mở cửa cho vận tải thương mại, có thể huy động cả lực lượng bộ binh để duy trì sự kiểm soát tại thực địa.
Các nguồn tin cho biết quân đội Mỹ cũng cân nhắc sử dụng lực lượng đặc biệt để bảo vệ hoặc thu giữ kho dự trữ uranium làm giàu cấp độ cao của Iran. Tổng thống Trump dự kiến nhận báo cáo chi tiết về các phương án này vào thứ Năm, với sự tham gia của các quan chức quân sự cấp cao như Đô đốc Brad Cooper - Tư lệnh CENTCOM và Tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân. Nhà Trắng và CENTCOM hiện chưa đưa ra bình luận chính thức.
Nhận định về các cuộc xung đột
Tổng thống Trump hôm thứ Tư nhận định với CNN rằng các cuộc chiến tại Iran và Ukraine có thể kết thúc theo "một lộ trình tương tự" sau cuộc hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Khi được hỏi về cuộc chiến nào sẽ kết thúc trước, ông Trump cho rằng cả hai đang có diễn biến tương đồng. Ông khẳng định Ukraine đã thất bại về mặt quân sự, dù bối cảnh phát biểu cho thấy ông dường như đang ám chỉ Iran. Ông dẫn chứng việc 159 tàu chiến của đối phương đã bị đánh chìm, khiến họ mất khả năng triển khai hải quân.
Trước đó, Tổng thống Trump từng dự báo cuộc chiến Iran - do Mỹ phát động vào ngày 28/2 - sẽ kéo dài từ bốn đến sáu tuần. Về nội dung trao đổi với ông Putin, ông Trump cho biết hai bên đã thảo luận một phần về vấn đề Iran, nhưng trọng tâm chính là tìm kiếm giải pháp cho Ukraine. Ông bày tỏ hy vọng sẽ sớm đưa ra một giải pháp thỏa đáng cho các cuộc xung đột này.
Kêu gọi đoàn kết từ Iran
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết Tổng thống Trump đang cố gắng buộc Iran phải "đầu hàng" bằng cách áp dụng áp lực kinh tế và lợi dụng các chia rẽ nội bộ. Ông Ghalibaf, một nhà đàm phán chủ chốt trong các cuộc đối thoại ngừng bắn với Mỹ, cho biết các đối thủ của Iran đang cố gắng làm suy yếu đất nước từ bên trong thông qua "chiến thuật bao vây và thao túng truyền thông". Ông kêu gọi công chúng duy trì sự đoàn kết, cho rằng đây là cách để chống lại "âm mưu" mới của kẻ thù. "Mỗi hành động gây chia rẽ đều là một phần trong kế hoạch của kẻ thù", ông nói, đồng thời cho biết thêm rằng các quan chức Iran "tất cả đều là những người tuân theo mệnh lệnh của nhà lãnh đạo tối cao".
Trong những ngày gần đây, đã có những kêu gọi đoàn kết lặp đi lặp lại từ nhiều quan chức khác nhau, bao gồm tổng thống, các thành viên quốc hội và giáo sĩ chủ trì lễ cầu nguyện ngày thứ Sáu, thúc giục người dân tránh chỉ trích lẫn nhau.
Diễn biến trên biển
Lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ thuộc MEU 31 đã đột kích tàu hàng M/V Blue Star III ở Ấn Độ Dương nghi vi phạm lệnh phong tỏa Iran. Sau khi kiểm tra và xác nhận hành trình không cập cảng Iran, Mỹ đã cho tàu tiếp tục di chuyển.
