Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dành những lời khen ngợi cho Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin sau khi Mỹ đạt được thỏa thuận với Iran, đồng thời chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là một người rất khó làm việc cùng.
Thỏa thuận Mỹ - Iran và phản ứng của ông Trump
Ngày 15/6, Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance đã ký điện tử vào biên bản ghi nhớ với Iran, do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đại diện ký. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: "Tàu thuyền đã bắt đầu di chuyển, nhiều tàu chở đầy dầu rời khỏi eo biển Hormuz. Chúng đang đi dọc theo 'xa lộ' phía Nam, một tuyến đường hoàn toàn an toàn, được bảo đảm và nguyên vẹn".
Trong cuộc phỏng vấn với New York Times ngày 14/6, ông Trump cho rằng thỏa thuận với Iran sẽ giúp eo biển Hormuz trở thành tuyến hàng hải "miễn phí vĩnh viễn". Ông khẳng định chiến dịch quân sự của Mỹ và các biện pháp phong tỏa đã tạo điều kiện cho thỏa thuận này. Vòng đàm phán tiếp theo dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ từ ngày 19 hoặc 20/6 để hoàn thiện các điều khoản hạt nhân.
Ông Trump ca ngợi lãnh đạo Nga và Trung Quốc
Trong cuộc trao đổi, ông Trump dành lời tích cực cho Tổng thống Putin và Chủ tịch Tập, cho rằng họ đã hỗ trợ tiến trình thỏa thuận hoặc ít nhất không cản trở. Về ông Tập, ông Trump nói: "Ông ấy là quý ông thực thụ". Ông cũng nhấn mạnh: "Ông ấy không điều tàu chở dầu cùng 20 tàu khu trục hộ tống mỗi bên để phá lệnh phong tỏa".
Chỉ trích Thủ tướng Israel
Ngược lại, ông Trump tỏ ra không hài lòng với Thủ tướng Netanyahu, cho rằng các cuộc tấn công của Israel từng khiến đàm phán đối mặt nguy cơ đổ vỡ. Ông mô tả ông Netanyahu là "người rất khó làm việc cùng". Ông cũng đánh giá ban lãnh đạo Iran hiện nay, gồm lãnh tụ tối cao mới Mojtaba Khamenei, là những người thực dụng, khác với tuyên bố trước đây kêu gọi người dân Iran thay đổi chính quyền.
Những thách thức còn lại
Theo New York Times, nhiều nội dung ông Trump đề cập chưa có trong bản ghi nhớ hiện tại. Thỏa thuận mới chỉ đình chỉ phí tại eo biển Hormuz trong 60 ngày và dự kiến đối thoại khu vực. Washington và Tehran vẫn thương lượng về việc Iran tạm dừng làm giàu uranium trong 20 năm, với khả năng chấp nhận 15 năm. Ông Trump so sánh thỏa thuận với JCPOA 2015, khẳng định Iran sẽ không thể phát triển vũ khí hạt nhân. Mỹ cam kết hỗ trợ xử lý nhiên liệu đã làm giàu nhưng chưa có thời hạn cụ thể.
Các đồng minh châu Âu, từng phản đối chiến dịch quân sự, nay hoan nghênh thỏa thuận. Lãnh đạo Pháp, Đức, Ý và Anh ra tuyên bố chung: "Đây là cơ hội để khôi phục ổn định khu vực và nền kinh tế toàn cầu". Ông Trump thờ ơ với phản ứng trước đó nhưng hoan nghênh sự tham gia của họ.
Tác động thị trường
Giá Bitcoin vượt 63.000 USD sau thông báo thỏa thuận ngày 14/6, theo Crypto Briefing. Dầu Brent giảm 4-5% xuống 83-84 USD/thùng. Bitcoin tiếp tục tăng lên gần 67.000 USD ngày 15/6, mức cao nhất hai tuần, kéo theo cổ phiếu tiền số. Wall Street Journal cho rằng điều này phản ánh tâm lý chấp nhận rủi ro. Deutsche Bank nhận định đây là tín hiệu tích cực, nhưng các cuộc đàm phán 60 ngày về chương trình hạt nhân Iran sẽ quyết định tính bền vững.
