Một quan chức Mỹ tiết lộ với CNN rằng Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã có một cuộc điện đàm căng thẳng vào ngày 19/5, phản ánh những khác biệt sâu sắc giữa hai nhà lãnh đạo về tương lai của cuộc xung đột với Iran. Đây không phải là cuộc trò chuyện đầu tiên giữa họ. Trong cuộc điện đàm trước đó vào ngày 17/5, ông Trump đã đề cập đến khả năng nối lại chiến dịch tấn công Iran vào đầu tuần, với tên mã mới là Operation Sledgehammer.
Tuy nhiên, chỉ khoảng 24 giờ sau đó, ông Trump tuyên bố tạm dừng kế hoạch theo yêu cầu của các đồng minh vùng Vịnh. Kể từ đó, các nước vùng Vịnh đã liên lạc chặt chẽ với Nhà Trắng và Pakistan để xây dựng một khuôn khổ thúc đẩy đàm phán ngoại giao. Dù vậy, tiến trình này khiến Thủ tướng Israel thất vọng. Ông Netanyahu từ lâu đã chủ trương một cách tiếp cận quyết liệt với Iran, cho rằng việc trì hoãn chỉ có lợi cho Tehran. Trong cuộc điện đàm kéo dài một giờ vào ngày 19/5, ông Netanyahu bày tỏ sự thất vọng, khẳng định quyết định trì hoãn tấn công là một sai lầm và Mỹ nên tiếp tục theo kế hoạch. Một nguồn tin cho biết Mỹ và Israel có cách nhìn khác biệt: ông Trump muốn chờ đợi một thỏa thuận, còn ông Netanyahu mong đợi điều khác.
Israel như "ngồi trên đống lửa"
Giới phân tích nhận định rằng đối với ông Netanyahu, thỏa thuận ngừng bắn ngày 8/4 đã gây ra tổn thất chính trị lớn và làm khuấy động dư luận vốn quen coi Iran là mối đe dọa hiện hữu. Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid và cựu Thủ tướng Naftali Bennett đã sử dụng thỏa thuận ngừng bắn như một công cụ chính trị để công kích ông Netanyahu. Ông Lapid mô tả thỏa thuận này là một trong những “thảm họa chính trị lớn nhất trong lịch sử của chúng ta”. Quan điểm này dường như phản ánh suy nghĩ của phần lớn công chúng Israel.
Một cuộc thăm dò do Viện Dân chủ Israel tiến hành đầu tháng 5 cho thấy đa số người Israel tin rằng việc kết thúc chiến sự quá sớm đi ngược lại lợi ích an ninh, trong khi tỷ lệ tương tự cho rằng xung đột có khả năng tái diễn. Ông Haggai Ram thuộc Đại học Ben-Gurion nhận xét rằng công chúng và giới chính trị Israel vốn quen coi Iran là kẻ thù số một, và họ không rõ muốn giải pháp nào đối phó với Tehran. “Cả chính trị gia và công chúng đều bị tiêm nhiễm tư tưởng coi Iran là kẻ thù không đội trời chung”, tác giả cuốn Iranophobia chia sẻ.
Ông Ram nói thêm rằng phần lớn người Israel coi chiến tranh là điều không thể tránh khỏi, thể hiện rõ qua cách họ chạy nhanh xuống hầm khi tên lửa Iran lao tới. Những người ông trò chuyện cùng vào thời điểm đó dường như không sợ hãi trước trải nghiệm này. “Theo họ, việc hy sinh cuộc sống thường ngày để ngăn chặn Iran hoàn tất chương trình hạt nhân là điều hoàn toàn bình thường”, ông nói. Do đó, câu hỏi duy nhất trong đầu người Israel là làm thế nào ông Netanyahu có thể khiến Iran đầu hàng.
Về mặt chính trị, Alon Pinkas - cựu Đại sứ Israel tại Mỹ - suy đoán có ba lý do khiến ông Netanyahu chưa muốn ngừng chiến. “Thứ nhất, ông ấy cần một chiến thắng chiến lược lớn, điều ông ấy chưa đạt được ở Dải Gaza hay Lebanon. Thứ hai, cuộc chiến vẫn chưa kết thúc. Từ dân thường tới chính trị gia đều đồng thuận rằng Israel chưa đạt được gì từ cuộc chiến vừa qua. Thứ ba, nhìn vào thăm dò dư luận là thấy, ông ấy cần thắng Iran cho cuộc bầu cử cuối năm nay”, ông Pinkas nói.
Vài tuần sau thỏa thuận ngừng bắn ngày 8/4, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz khoe khoang rằng một khi Mỹ bật đèn xanh, Israel sẵn sàng ném bom đưa Iran "trở về thời kỳ đồ đá". Điều này nhấn mạnh sự sốt ruột của Israel, muốn tái khởi động xung đột ra sao. Dẫu vậy, bất chấp công chúng và giới chính trị Israel ủng hộ chiến sự, ông Netanyahu vẫn có những giới hạn. "Cuộc chiến này sẽ dừng lại khi Mỹ tuyên bố dừng lại", cựu Cố vấn chính phủ Israel Daniel Levy nói.
Mỹ đặt ngôi sao hy vọng
Theo các nguồn tin, sự thất vọng của ông Netanyahu với cách tiếp cận của Mỹ không phải là điều hoàn toàn mới. Các quan chức Mỹ trước đây thừa nhận Washington và Tel Aviv có những mục tiêu khác nhau trong cuộc chiến này. Bất chấp áp lực từ phía Israel, hiện ông Trump vẫn tiếp tục thúc đẩy giải pháp ngoại giao. Ông tuyên bố tình hình với Iran đang "ở ngay sát bờ vực" nhưng vẫn đáng thêm vài ngày cho đối thoại.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran cho biết Tehran và Washington vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp thông qua Pakistan. “Dựa trên văn bản 14 điểm ban đầu của Iran, hai bên đã trao đổi nhiều lần. Chúng tôi đã nhận được quan điểm của phía Mỹ và đang xem xét”, ông Esmaeil Baqaei nói. Pakistan đóng vai trò trung tâm trong việc tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho xung đột. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ hai bên đã thu hẹp được khác biệt quan trọng nào chưa. Iran vẫn giữ các yêu cầu cốt lõi, đặc biệt về chương trình hạt nhân hay số tài sản bị đóng băng chưa được giải quyết. Còn ông Trump nhiều lần khẳng định hành động quân sự vẫn là một lựa chọn khả thi. “Nếu chúng tôi không tìm ra câu trả lời đúng, mọi chuyện sẽ diễn tiến rất nhanh. Chúng tôi đã sẵn sàng rồi”, ông nói.
