Phó Tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận Mỹ và Iran đã hoàn tất ký kết điện tử thỏa thuận hòa bình vào ngày 14/6. Động thái này ngay lập tức tác động đến thị trường tài chính toàn cầu, khi giá dầu giảm xuống mức thấp nhất trong ba tháng, trong khi chứng khoán và bitcoin đồng loạt tăng mạnh.
Ký kết điện tử và lễ ký chính thức
Tổng thống Donald Trump và Phó Tổng thống JD Vance đã cùng ký điện tử vào biên bản ghi nhớ (MoU) với Iran. Về phía Tehran, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf là người ký văn kiện này. Một buổi lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.
Tổng thống Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social: "Tàu thuyền đã bắt đầu di chuyển, nhiều tàu chở đầy dầu rời khỏi eo biển Hormuz. Chúng đang đi dọc theo 'xa lộ' phía Nam, một tuyến đường hoàn toàn an toàn, được bảo đảm và nguyên vẹn". Tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz sẽ mở cửa hoàn toàn vào ngày 19/6, trong khi Mỹ duy trì phong tỏa các cảng của Iran cho đến khi thỏa thuận được ký kết.
Điều khoản thỏa thuận
Theo thỏa thuận, Iran có thể tiếp cận quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD, được tài trợ bởi liên minh các quốc gia vùng Vịnh, với điều kiện phải hoàn thành các nghĩa vụ nhất định. Ông Vance nhấn mạnh: "Đó là quyền lợi mà họ có thể tiếp cận, miễn là họ thực hiện đúng nghĩa vụ của mình".
Mỹ chỉ nới lỏng trừng phạt khi Iran thực hiện các biện pháp cụ thể, bao gồm loại bỏ kho uranium đã làm giàu và chấp thuận cơ chế kiểm chứng nghiêm ngặt nhằm bảo đảm Tehran không phát triển vũ khí hạt nhân. Ông Vance cũng bác bỏ thông tin Iran được tiếp cận 24 tỷ USD từ các quỹ bị đóng băng, đồng thời cho biết trọng tâm là dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế đổi lấy cam kết dài hạn về chương trình hạt nhân.
Văn kiện sẽ được công bố sớm, có khả năng sau lễ ký kết chính thức vào thứ Sáu. Một quan chức cấp cao trong chính quyền xác nhận văn bản sẽ được công bố trong vòng 24 đến 48 giờ tới. Hai bên vẫn tiếp tục đàm phán để hoàn thiện các chi tiết quan trọng liên quan đến chương trình hạt nhân, cơ chế thanh sát quốc tế, các cam kết an ninh khu vực và lộ trình thực thi dài hạn.
Tổng thống Iran lên tiếng
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian chia sẻ chi tiết về quyết định của Tehran. Trên mạng xã hội X, ông viết: "Sau các cuộc thảo luận chuyên sâu, gần như toàn bộ thành viên của Quốc hội Iran (Majlis) đã ủng hộ nội dung biên bản ghi nhớ, nhằm kiểm chứng trên thực tế quyết tâm của Mỹ trong việc tôn trọng quyền lợi của quốc gia Iran".
Ông Pezeshkian khẳng định Lãnh đạo tối cao Mojtaba Khamenei "là nhân tố quyết định trong việc bổ sung các điều khoản nhằm giữ vững lợi ích quốc gia". Ông nhấn mạnh biên bản ghi nhớ là kết quả của nhiều tháng "đối thoại và theo đuổi kiên trì", đánh dấu bước tiến quan trọng hướng tới chấm dứt chiến tranh và khởi động các cuộc đàm phán. Ông cũng cho biết Iran "đã chuẩn bị sẵn sàng cho mọi phương án" và tin rằng nếu tất cả các điều khoản được thực thi đầy đủ, đây sẽ là "tài liệu mang lại niềm tự hào cho đất nước".
Lãnh đạo tối cao Iran không ký
Quan chức cấp cao Mỹ khẳng định việc Lãnh đạo tối cao Iran không ký tên vào biên bản ghi nhớ là điều không bất thường, thậm chí đã nằm trong dự đoán. Trong cuộc họp báo qua điện thoại, quan chức này dẫn chứng thỏa thuận JCPOA năm 2015 để làm rõ rằng vai trò của Lãnh đạo tối cao không bao gồm việc ký kết các văn bản thỏa thuận trong hệ thống chính trị Iran.
Vai trò ký kết thuộc về nhà đàm phán chính và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf - nhân vật được Mỹ đánh giá là "đang nắm giữ tầm ảnh hưởng lớn nhất trong hệ thống chính trị Iran hiện nay". Về việc Tổng thống Trump trực tiếp ký kết, quan chức này cho biết động thái này nhằm "thể hiện sự cam kết của ông đối với tiến trình này và quyết tâm theo đuổi đến cùng một giải pháp thành công".
Thị trường tài chính phản ứng tích cực
Thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz đã thúc đẩy đà tăng tại các phân khúc rủi ro trên Phố Wall. Cổ phiếu và tiền điện tử đồng loạt đi lên trong bối cảnh giá dầu sụt giảm do kỳ vọng cuộc chiến sắp kết thúc.
- Chỉ số chứng khoán: S&P 500 tăng 1,7%; Nasdaq 100 tăng 3,1%; chỉ số công nghiệp Dow Jones đạt mức cao kỷ lục trong phiên giao dịch thứ Hai.
- Năng lượng: Giá dầu thô Mỹ chốt phiên dưới 81 USD/thùng, giúp giảm bớt lo ngại về lạm phát.
- Tài sản khác: Trái phiếu kho bạc và đồng USD biến động không đáng kể. Bitcoin vượt mốc 66.000 USD. Kỳ vọng về việc tăng lãi suất của Fed giảm bớt.
Michael Landsberg, chuyên gia tại Landsberg Bennett Private Wealth Management, đánh giá thỏa thuận là bước đột phá lớn, giúp giảm bớt sự không chắc chắn và biến động trên thị trường vốn. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng rủi ro đổ vỡ vẫn tồn tại, đặc biệt là liên quan đến vấn đề hạt nhân cốt lõi của Iran. Dù vậy, việc mở lại eo biển Hormuz vẫn sẽ là yếu tố chính kéo giá dầu giảm.
Ulrike Hoffmann-Burchardi từ Văn phòng Giám đốc Đầu tư của UBS nhận định: "Thị trường sẽ còn biến động trong ngắn hạn khi đánh giá tính bền vững của thỏa thuận. Tuy nhiên, nền tảng tăng trưởng và thu nhập doanh nghiệp mạnh mẽ vẫn là động lực thúc đẩy cổ phiếu đi lên".
Các chiến lược gia tại Morgan Stanley, dẫn đầu bởi Michael Wilson, cho rằng cổ phiếu Mỹ có thể hưởng lợi từ việc dòng tiền dịch chuyển sang các lĩnh vực nhạy cảm với kinh tế (cổ phiếu chu kỳ) vốn đã suy yếu trong thời gian chiến tranh. Mislav Matejka của JPMorgan Chase & Co. cũng tin rằng chiến lược đầu tư vào cổ phiếu chu kỳ sẽ mang lại hiệu quả đến cuối năm, nếu căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt và các chỉ số lạm phát, thu nhập ổn định.
Angelo Kourkafas tại Edward Jones bổ sung: "Việc giảm căng thẳng địa chính trị sẽ giúp hạ nhiệt áp lực lạm phát và lợi suất trái phiếu, tạo điều kiện thuận lợi cho sự luân chuyển dòng vốn vào các nhóm ngành tụt hậu trước đây".
Về triển vọng ngắn hạn, Chris Larkin tại E*Trade (thuộc Morgan Stanley) lưu ý rằng sau phản ứng tích cực ban đầu, thị trường sẽ tìm kiếm động lực mới. Tâm điểm chú ý hiện nay là cuộc họp chính sách của Fed vào thứ Tư tới, nơi thị trường kỳ vọng sẽ thấy rõ hơn chương trình nghị sự dài hạn của Chủ tịch mới Kevin Warsh. Hiện tại, các nhà giao dịch đã hạ dự báo khả năng Fed tăng lãi suất vào tháng 12. Giới chuyên gia kinh tế dự đoán Fed sẽ giữ lãi suất chuẩn trong khoảng 3,5% - 3,75% để đánh giá tác động từ cú sốc giá năng lượng đối với nền kinh tế.
