Pháp và Italy hôm thứ Bảy đồng loạt tăng cường các biện pháp kiểm soát biên giới trước làn sóng người di cư từ Morocco tràn vào Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, được xem là một trong những cuộc khủng hoảng di cư lớn nhất mà Liên minh châu Âu đối mặt trong nhiều năm gần đây.
Làn sóng đổ bộ khiến khoảng 60.000 người vượt qua biên giới vào Ceuta. Đến tối thứ Sáu, các quan chức cho biết hơn 48.000 người đã quay trở lại. Nhiều người phải bơi vòng qua một hàng rào biên giới nhô ra Địa Trung Hải để vào Ceuta, và ít nhất 34 người đã thiệt mạng trong hành trình này.
Pháp tăng gấp 5 lần lực lượng, Italy đình chỉ Schengen
Pháp siết chặt kiểm tra tại biên giới với Tây Ban Nha, tăng cường hiện diện lên 334 cảnh sát và hiến binh, gấp 5 lần so với trước. Italy tuyên bố đình chỉ thỏa thuận Schengen với Tây Ban Nha, vốn cho phép đi lại miễn kiểm soát giữa hai nước, với hiệu lực từ thứ Bảy và kéo dài trong một tháng.
Một số quốc gia châu Âu đề nghị đình chỉ tư cách thành viên của Tây Ban Nha trong khu vực tự do đi lại Schengen, nhưng Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares trấn an rằng tính toàn vẹn của khu vực này đã được “đảm bảo”.
Madrid điều quân, Ceuta trong cảnh đóng cửa
Chính phủ Tây Ban Nha vội vã bổ sung cảnh sát, quân đội, máy bay không người lái, thợ lặn và tàu thuyền tới Ceuta. Thủ tướng Pedro Sanchez cùng Bộ trưởng Nội vụ đã tới thị sát hôm thứ Sáu.
Trong đêm sang thứ Bảy, các phóng viên AFP chứng kiến nhóm thanh niên đi lang thang trên bãi biển và đường phố, hàng chục người đàn ông ngủ ngay trên cát. Lực lượng cảnh sát và quân đội được triển khai dày đặc, trong khi một số người quay trở lại Morocco và nói “tạm biệt” các sĩ quan trước khi vượt biên.
Các cửa hàng trong thành phố đóng cửa, lễ hội thường niên bị hủy bỏ. Mohammed, một tài xế taxi địa phương, gọi tình cảnh này là thảm họa: “Chắc chắn chúng tôi cảm thông với họ. Họ đang trải qua khoảng thời gian khủng khiếp ở đất nước của mình, nhưng đây không phải cách để bước vào một nơi, cũng không phải cách để sống”.
Nghi vấn đường dây buôn người và tín hiệu ngoại giao
Thủ tướng Sanchez đổ lỗi cho các đường dây buôn người đã lan truyền tin đồn về phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha trong tháng này, theo đó người di cư bất hợp pháp đến bằng đường biển không thể lập tức bị trả về. “Điều được rút ra từ cuộc trao đổi với chính quyền Morocco là các đường dây buôn người đã cố tình diễn giải phán quyết theo hướng có lợi cho họ”, ông nói.
Ngày 20/7, ông Sanchez tới Algiers trong chuyến thăm đầu tiên của một người đứng đầu chính phủ Tây Ban Nha tới Algeria sau 4 năm, đánh dấu quan hệ cải thiện với đối thủ của Morocco. Tuy nhiên, chưa rõ chuyến thăm có liên quan trực tiếp đến làn sóng di cư mới nhất hay không.
Châu Âu phản ứng dây chuyền
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi những hình ảnh tại Ceuta là “không thể chấp nhận được” và nhấn mạnh: “Chúng ta không thể cho phép bất kỳ ai vào Liên minh châu Âu mà không tuân thủ các quy định”. Phần Lan và Đan Mạch hôm thứ Sáu ủng hộ Italy, trong khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz yêu cầu Morocco “lập tức tiếp nhận trở lại những người di cư bất hợp pháp”.
Pháp và Anh sẵn sàng hỗ trợ Tây Ban Nha, dù Pháp vẫn tăng kiểm soát biên giới. Thủ tướng Bồ Đào Nha Luis Montenegro cho biết cân nhắc tăng cường kiểm tra nhưng không thấy cần thiết phải loại Tây Ban Nha khỏi Schengen. Về phần mình, Ngoại trưởng Albares lưu ý rằng “không thể đi từ Ceuta và Melilla tới đất liền Tây Ban Nha mà không xuất trình giấy tờ tại trạm kiểm soát của cảnh sát”.
Ceuta – cửa ngõ nhạy cảm của châu Âu
Ceuta có diện tích 18,5 km², cùng với Melilla tạo thành hai đường biên giới trên đất liền duy nhất giữa châu Âu và châu Phi. Morocco hiện chưa đưa ra tuyên bố chính thức về dòng người di cư này.
Đây không phải cuộc khủng hoảng đầu tiên tại khu vực. Năm 2021, hơn 10.000 người đã vượt từ Morocco sang Ceuta chỉ trong hai ngày, giữa lúc quan hệ song phương căng thẳng sau khi Tây Ban Nha tiếp nhận một thủ lĩnh của Mặt trận Polisario điều trị y tế – lực lượng du kích từng tham gia cuộc chiến đòi độc lập cho Tây Sahara.
