Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đối mặt thách thức đàm phán hòa bình với Iran tại Islamabad
Trong bữa trưa lễ Phục sinh tại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã bất ngờ đề cập đến vai trò của Phó Tổng thống JD Vance trong việc thúc đẩy thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Iran. "Nếu đàm phán không thành công, tôi sẽ đổ lỗi cho JD Vance", ông Trump nói đùa, khiến khán phòng bật cười. Sự kiện có sự tham dự của các quan chức cấp cao, bao gồm Phó Tổng thống Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth. "Nếu thành công", ông Trump nói thêm, "tôi sẽ nhận toàn bộ công lao".
Nhiệm vụ khó khăn nhất trong nhiệm kỳ
Những phát biểu này phản ánh rõ tình thế khó xử của ông Vance khi dẫn đầu phái đoàn Mỹ tham gia đàm phán với Iran tại Pakistan. Đây được xem là nhiệm vụ thách thức nhất trong nhiệm kỳ phó tổng thống của ông cho đến nay, với phần thưởng còn là dấu hỏi nhưng rủi ro lại rất lớn nếu thất bại.
Sứ mệnh ngoại giao của ông Vance tại Islamabad được BBC ví như "bãi mìn chính trị". Để đạt được tiến triển hướng tới thỏa thuận lâu dài, ông phải dung hòa lợi ích của nhiều bên liên quan có mục tiêu mâu thuẫn và thiếu tin tưởng lẫn nhau sau sáu tuần xung đột quân sự làm rung chuyển Trung Đông và gây bất ổn kinh tế toàn cầu.
Áp lực từ nhiều phía
Một quan chức châu Âu giấu tên cho biết các đồng minh của Mỹ đang theo dõi sát sao màn thể hiện của ông Vance. "Ông ấy cần bước vào phòng đàm phán và đạt được điều gì đó", vị này nói với BBC. "Nếu không, vị thế của ông sẽ suy giảm".
Bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải trước hết nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Trump - người đã nhiều lần thay đổi lập trường giữa kêu gọi hòa bình và đe dọa hủy diệt Iran. Thỏa thuận đó cũng cần được chấp thuận bởi chính quyền Tehran, dù suy yếu nhưng vẫn đứng vững và đã siết chặt kiểm soát Eo biển Hormuz, cũng như bởi Israel - đồng minh của Mỹ - vốn thận trọng với lệnh ngừng bắn toàn khu vực.
Không chỉ vậy, ông Vance còn phải đối mặt với áp lực từ cử tri ủng hộ phong trào "làm nước Mỹ vĩ đại trở lại" (MAGA) của ông Trump. Nhiều người trong số này phản đối các can thiệp ở nước ngoài nên sẽ theo dõi chuyến đi để đánh giá cách phó tổng thống xử lý chính sách đối ngoại, đặc biệt nếu ông Vance có ý định tranh cử tổng thống năm 2028.
Lập trường cá nhân và thách thức
Xuất thân là cựu lính thủy đánh bộ từng phục vụ tại Iraq, ông Vance trước đây là người phản đối mạnh mẽ việc Mỹ can dự quân sự ở nước ngoài và được cho là đã bày tỏ hoài nghi sâu sắc về việc tiến hành không kích Iran trong các cuộc họp kín với ông Trump.
"Ông Vance đã thể hiện mong muốn kiềm chế trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Điều này rất khó dung hòa với cuộc chiến của Mỹ tại Iran", ông Jeff Rathke, Chủ tịch Viện Mỹ-Đức, nhận định.
Thỏa mãn cấp trên khó tính
Tại Islamabad, câu hỏi đặt ra cho ông Vance là liệu ông có thể làm hài lòng tất cả các bên. Việc xác định cuộc đàm phán này có thành công hay không cũng là dấu hỏi lớn: một thỏa thuận hòa bình hoàn chỉnh hay chỉ là những bước tiến ban đầu đủ để duy trì lệnh ngừng bắn tạm thời.
Trước khi rời Washington, ông Vance đã hạ thấp kỳ vọng. "Nếu phía Iran sẵn sàng đàm phán thiện chí, chúng tôi chắc chắn sẵn sàng chìa tay hợp tác", ông nói với báo giới, đồng thời cảnh báo Tehran không nên "làm trò" với Mỹ và cho biết ông Trump đã đưa ra "những chỉ dẫn khá rõ ràng" cho đoàn đàm phán.
Tuy nhiên, ngay cả khi mục tiêu đã được xác định, tổng thống Mỹ vẫn có xu hướng thay đổi quyết định. Trong các cuộc đàm phán với Iran, ông Vance và các cộng sự phải đối mặt với thách thức bổ sung là đại diện cho một nhà lãnh đạo khó đoán định.
Phong cách đàm phán biến động của Trump
Phong cách đàm phán biến động của ông Trump được thể hiện rõ trong những ngày trước khi thỏa thuận ngừng bắn được chốt hạ. Trong vòng 36 giờ, ông Trump đưa ra tối hậu thư một ngày cho Iran, cảnh báo trên mạng xã hội rằng "cả một nền văn minh sẽ bị xóa sổ" nếu Tehran không hợp tác, rồi bất ngờ công bố lệnh ngừng bắn chỉ vài giờ trước thời hạn leo thang chiến sự.
Một nhà ngoại giao châu Âu cấp cao cho biết những giờ phút căng thẳng đó là một trong những thời điểm "nghẹt thở" nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump. "Làm phó tổng thống dưới thời ông Trump vốn đã không dễ, và càng khó hơn với ông Vance trong bối cảnh hiện nay, khi ông vốn hoài nghi các cuộc chiến ở nước ngoài", nguồn tin này nói.
Đại diện Washington trong bối cảnh phức tạp
Theo ông Mark Bednar, người từng tham gia nhóm chuyển giao quyền lực cho liên danh Trump-Vance, phó tổng thống là "người đại diện hoàn hảo" trong các cuộc đàm phán cấp cao nhờ "hiểu rõ mục tiêu của Tổng thống Trump" và có được sự tin cậy từ người đứng đầu Nhà Trắng.
Tuy vậy, ông Vance không phải lúc nào cũng đồng tình với tổng thống. Chính sách đối ngoại của ông Trump đôi khi đặt "phó tướng" của ông vào thế khó, buộc phải công khai ủng hộ những can thiệp quân sự mà trước đây ông phản đối, điển hình là trường hợp Iran.
Trong cuộc chiến hiện tại, ông Vance đã lặp lại lập luận của tổng thống rằng hành động quân sự là cần thiết để ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân nhưng không tích cực ủng hộ chiến dịch như một số quan chức khác, đặc biệt là Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth.
Quyết định gửi tín hiệu nghiêm túc
Dù vậy, ông Trump vẫn chọn ông Vance dẫn đầu phái đoàn tại Islamabad - một quyết định làm dấy lên câu hỏi liệu đây có phải là một "nhiệm vụ bất khả thi". Một quan chức Mỹ giấu tên nhận xét với BBC lựa chọn này nhằm gửi tín hiệu tới Iran rằng Washington nghiêm túc trong việc đạt được thỏa thuận.
Các đồng minh của Mỹ trong khu vực hoan nghênh việc ông Vance tham gia, coi đây là dấu hiệu chính quyền Mỹ muốn đạt được một nền hòa bình bền vững. "Quyết định này cho thấy Mỹ thực sự nghiêm túc đàm phán", một cựu tướng Israel nhận định.
Trong các chuyến đi trước đây, ông Vance cho thấy bản thân có thể đóng vai "cứng rắn", lần này ông phải đảm nhiệm vai trò ngoại giao mềm dẻo hơn, trong bối cảnh quan hệ giữa các bên đối chọi căng thẳng. Phó tổng thống cũng phải xử lý các vấn đề phức tạp như mở lại eo biển Hormuz và tương lai chương trình hạt nhân Iran.
Áp lực và tương lai chính trị
Ở tuổi 41, ông Vance vẫn là gương mặt tương đối mới trong chính trường và quan hệ quốc tế, chưa có mạng lưới quan hệ sâu rộng với các lãnh đạo nước ngoài. Tuy nhiên, ông Trump đã "đẩy" ông vào thử thách lớn nhất từ trước tới nay, đặt ông dưới áp lực vừa phải mang về một chiến thắng cho tổng thống, vừa không làm tổn hại tương lai chính trị của bản thân.
"Ông ấy không đàm phán cho riêng mình, mà là để đạt thỏa thuận tốt nhất mà tổng thống có thể chấp nhận", ông Rathke nhận định. "Tuy nhiên, điều đó cũng tiềm ẩn rủi ro, nếu sau đó ông Trump thay đổi quan điểm, tổng thống có thể đổ lỗi cho người đàm phán".
