Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Iran đang “sụp đổ về tài chính” và mất hàng triệu USD mỗi ngày do lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Iran đang sụp đổ về tài chính! Họ muốn eo biển Hormuz được mở ngay lập tức - Đang thiếu tiền trầm trọng! Mất 500 triệu USD mỗi ngày. Quân đội và cảnh sát phàn nàn rằng họ không được trả lương. Cứu cứu!!!”.
Lệnh phong tỏa bắt đầu từ ngày 13/4, khi Mỹ đánh chặn và bắt giữ một tàu treo cờ Iran gần eo biển Hormuz, đồng thời chuyển hướng các tàu chở hàng đến hoặc rời khỏi Iran. Lực lượng vũ trang Iran gọi đây là “hành vi bất hợp pháp” theo kiểu “hải tặc”.
Mức độ tổn hại cụ thể gây ra cho Iran
Iran xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt, hóa dầu, nhựa và nông sản qua đường biển. Các nhà phân tích cho rằng việc phong tỏa có thể ảnh hưởng đến thương mại này. Trước đó, từ ngày 28/2/2026, Iran đã đóng cửa hiệu quả eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 20% nguồn cung dầu và LNG toàn cầu, khiến giá năng lượng tăng vọt. Tuy nhiên, Iran vẫn tiếp tục xuất khẩu năng lượng qua tuyến đường này.
Theo Kpler, Iran xuất khẩu 1,84 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trong tháng 3 và 1,71 triệu thùng trong tháng 4, so với mức trung bình 1,68 triệu thùng năm 2025. Từ 15/3 đến 14/4, nước này xuất khẩu 55,22 triệu thùng dầu. Giá dầu Iran không dưới 90 USD/thùng, nhiều ngày vượt 100 USD. Với ước tính 90 USD/thùng, Iran thu ít nhất 4,97 tỷ USD trong tháng qua từ xuất khẩu dầu. Trước chiến tranh, Iran kiếm khoảng 115 triệu USD/ngày (3,45 tỷ USD/tháng). Như vậy, doanh thu từ dầu mỏ tăng hơn 40% so với trước chiến tranh.
Điều này là động lực chính cho lệnh phong tỏa của Mỹ. Frederic Schneider, chuyên gia cao cấp Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, cho biết 6 tuần trước là thời kỳ thịnh vượng của Iran, nhưng phong tỏa sẽ thay đổi điều đó. Iran có khoảng 127 triệu thùng dự trữ trong các tàu chở dầu neo đậu, nhưng phong tỏa vẫn gây thiệt hại.
Schneider nhận định Iran đang “chơi trò chơi dài hạn” và đã chuẩn bị cho xung đột. Phong tỏa gây áp lực kinh tế, nhưng mức độ chặt chẽ và thời gian duy trì vẫn chưa rõ.
Iran đã lường trước và có phương án đề phòng?
Schneider lưu ý Tổng thống Trump sẽ đối mặt thách thức lập pháp vào ngày 1/5, khi thời hạn 60 ngày duy trì tấn công mà không cần Quốc hội chấp thuận kết thúc. Đã có báo cáo về khó khăn trên các tàu thực thi phong tỏa, và phản ứng của Trung Quốc là yếu tố quan trọng. Trung Quốc coi việc phong tỏa thương mại với Iran là không thể chấp nhận. Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz gây tổn hại cho đồng minh Mỹ, gia tăng áp lực lên ông Trump.
Adam Ereli, cựu đại sứ Mỹ tại Bahrain, cho rằng phong tỏa có lý về chính sách nhưng có thể không hiệu quả do chính trị nội bộ Mỹ. Iran đã chuẩn bị với các phương tiện thay thế để lưu trữ và bán dầu. Ereli nói: “Ngay cả khi hết dầu, họ vẫn có cách tồn tại trong phong tỏa và trừng phạt. Tôi nghĩ cách đó sẽ vượt quá sự kiên nhẫn của ông Trump và người dân Mỹ.”
Liệu Iran có thể dự trữ lượng dầu bị chặn?
Theo FGE Energy, các nhà máy lọc dầu trong nước Iran có công suất 2,6 triệu thùng/ngày. Iran xuất khẩu 90% dầu thô qua đảo Kharg. Phong tỏa buộc Iran dự trữ nhiều hơn, không gian lưu trữ có thể chật chội. Muyu Xu, nhà phân tích tại Kpler, cho biết môi trường phong tỏa sẽ làm chậm quá trình bốc dỡ và xuất khẩu, gây áp lực lên dự trữ và cuối cùng buộc cắt giảm sản lượng. Tuy nhiên, dung lượng lưu trữ trên bờ còn khoảng 20 ngày sản lượng, nên sự giảm sản lượng sẽ diễn ra dần dần, tăng tốc vào tháng 5.
TankerTrackers cho biết tại đảo Kharg, Iran đã đưa tàu chở dầu cũ NASHA ra khỏi trạng thái nghỉ hưu để chứa dầu. Tàu 30 tuổi này neo đậu không tải nhiều năm, hiện dành 4 ngày cho chuyến đi chỉ mất 1,5-2 ngày, cho thấy nó đang được sử dụng làm kho chứa.
