Theo CNN, vấn đề gây tranh cãi hàng đầu hiện nay là dòng tiền lên tới 300 tỷ USD có thể sắp chảy vào Tehran. Trong cuộc phỏng vấn với CBS News sáng 15/6, Phó tổng thống Mỹ JD Vance thừa nhận khả năng Iran sắp được tiếp cận quỹ đầu tư trị giá 300 tỷ USD.
Lần đầu tiên trong 4 thập kỷ, Iran có thể nhận được đầu tư
Quỹ tư nhân trị giá 300 tỷ USD thúc đẩy đầu tư vào Iran được nhắc đến trong thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran. Hơn một nửa giá trị quỹ đã nhận được cam kết tài trợ từ các công ty, theo một nguồn tin am hiểu trực tiếp về thỏa thuận tiết lộ với Reuters.
Nguồn tin cho biết quỹ này là phương tiện đầu tư tư nhân, không phải chương trình tái thiết hay bồi thường chiến tranh, và không bao gồm bất kỳ khoản ngân sách chính phủ hay viện trợ nào. Các doanh nghiệp có trụ sở tại Mỹ, các nước Arab vùng Vịnh, châu Á, Nam Mỹ và châu Phi đã cam kết tham gia tài trợ. Các khoản đầu tư được cam kết trải rộng trên nhiều lĩnh vực như năng lượng, logistics, sản xuất công nghiệp và vận tải.
Một nguồn tin cấp cao của Iran nói với Reuters rằng Tehran ban đầu yêu cầu Mỹ bồi thường 400 tỷ USD cho các thiệt hại do chiến tranh, nhưng Washington từ chối. Sau đó, ý tưởng thành lập quỹ đầu tư này đã xuất hiện. Cơ chế này dự kiến cho phép các nhà đầu tư đóng góp dưới nhiều hình thức, ví dụ trực tiếp tài trợ cho việc khôi phục những địa điểm bị hư hại trong chiến sự, bao gồm các tổ hợp công nghiệp, nhà máy lọc dầu, sân bay và hạ tầng bị ảnh hưởng.
Quỹ đầu tư này hoàn toàn tách biệt với kênh đàm phán song song liên quan đến dỡ bỏ lệnh trừng phạt và giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran. Quỹ chỉ được thành lập và đi vào hoạt động khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận cuối cùng. Trong 60 ngày tới, ban điều hành quỹ sẽ bắt đầu làm việc với Iran và các nhà đầu tư để lên kế hoạch và xác định phạm vi dự án.
Iran, một trong những nền kinh tế lớn nhất Trung Đông, hầu như không nhận được vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong suốt 4 thập kỷ do bị loại khỏi thị trường vốn toàn cầu vì các lệnh trừng phạt. Iran sở hữu trữ lượng khí đốt tự nhiên lớn thứ 2 thế giới, trữ lượng dầu mỏ lớn thứ 4, dân số hơn 92 triệu người với lực lượng lao động trẻ và có trình độ học vấn cao, cùng nhiều tiềm năng chưa được khai thác trong hóa dầu, khai khoáng, du lịch và nông nghiệp.
Ông Trump gặp khó
Sau cuộc phỏng vấn của Phó Tổng thống Vance, Nhà Trắng nhanh chóng làm rõ rằng khoản tiền này không đến từ tiền thuế của người Mỹ và quỹ chỉ được vận hành nếu Iran tuân thủ thỏa thuận hòa bình. Ông Vance nhấn mạnh trên Fox News rằng Mỹ khuyến khích các quốc gia khác đầu tư vào Iran, không phải Mỹ. Tuy nhiên, ngày 16/6, ông Vance tuyên bố Mỹ sẽ không cho phép đầu tư vào Iran nếu Iran không thay đổi hành vi.
Vấn đề là ông Trump và đảng Cộng hòa từng chỉ trích gay gắt chính quyền ông Obama vì cho phép Iran tiếp cận hàng tỷ USD trong thỏa thuận hạt nhân 2015. Số tiền Iran được tiếp cận dưới thời ông Obama thấp hơn đáng kể so với mức 300 tỷ USD hiện tại. Khi đó, nguồn tiền là tài sản bị phong tỏa của Iran, ước tính khoảng 50 tỷ USD. Dù vậy, ông Trump từng viết rằng Iran nhận được khoản lợi 150 tỷ USD, con số được cho là phóng đại. Ông Trump coi nhượng bộ của ông Obama là không thể chấp nhận và là dấu hiệu của năng lực đàm phán hạn chế.
Hai tình huống không giống nhau, nhưng cả hai nguồn tiền đều không từ tiền thuế của người Mỹ và đều nhằm thúc đẩy Iran đạt thỏa thuận hạt nhân. Giờ đây, những phát biểu trong quá khứ có thể quay lại gây bất lợi cho ông Trump.
