Iran đã bác bỏ kế hoạch do Oman đề xuất về việc quản lý chung eo biển Hormuz, bao gồm thu phí tự nguyện từ các tàu thuyền đi qua. Theo một quan chức cấp cao Iran, kế hoạch này không có khả năng thành công và bị xem là phi thực tế do áp lực từ Mỹ và Ả Rập Xê Út.
Nội dung kế hoạch của Oman
Oman đã trình bày với Iran một kế hoạch được các quốc gia vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz. Kế hoạch bao gồm việc thu phí tự nguyện khi sử dụng eo biển, với mục đích làm cơ sở chấm dứt sự gián đoạn thương mại do cuộc chiến tranh do Mỹ và Israel phát động chống Iran. Hệ thống này tương tự như eo biển Malacca ở châu Á, nơi Indonesia, Malaysia và Singapore yêu cầu đóng góp tự nguyện để tài trợ cho hoạt động hàng hải, bảo vệ môi trường và tìm kiếm cứu nạn.
Quan điểm của Iran
Trước đó, Iran tuyên bố muốn cùng Oman quản lý eo biển Hormuz, với Tehran kiểm soát vận chuyển một chiều qua phần eo biển của mình, còn Muscat quản lý một phần – không phải toàn bộ – chiều ngược lại. Iran nhất quán đòi hỏi phí bắt buộc từ tàu thuyền, trái ngược với đề xuất tự nguyện của Oman. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nhấn mạnh rằng Tehran chỉ chấp nhận một thỏa thuận trong đó Iran giữ quyền kiểm soát trực tiếp đối với phần eo biển thuộc lãnh thổ của mình.
Phản ứng từ Washington và vùng Vịnh
Chính quyền Mỹ muốn khôi phục hiện trạng trước chiến tranh, khi các tàu có thể đi qua tự do mà không phải trả phí, đồng thời coi việc thu phí bắt buộc là bất hợp pháp. Trong khi đó, các bộ trưởng ngoại giao trong Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đã họp qua video vào ngày 28/7 để thảo luận về những diễn biến mới, bao gồm cách thức tăng cường hợp tác về tự do và an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz. Theo tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Qatar, các nước GCC tìm cách thúc đẩy giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột đang ảnh hưởng tới tuyến đường thủy chiến lược này.
Tác động và triển vọng
Eo biển Hormuz là huyết mạch vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, với khoảng 20% lượng dầu thế giới đi qua đây mỗi ngày. Việc Iran bác bỏ kế hoạch của Oman làm gia tăng căng thẳng và bất ổn trong khu vực. Các nhà phân tích cho rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng cần sự đồng thuận của cả Tehran và Washington, vốn đang có lập trường đối lập gay gắt. Vị quan chức Iran khẳng định đề xuất của Oman “không có cơ hội thành công” và cáo buộc Mỹ cùng Ả Rập Xê Út đang tìm cách gây sức ép buộc Oman phải theo đuổi các kế hoạch thiếu thực tế. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy các bên sẽ sớm đạt được thỏa thuận mới.
