Sáng 2/8, tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22, các lãnh đạo địa phương và nhà ngoại giao kỳ cựu đã đồng loạt chỉ ra rằng, trong bối cảnh dòng vốn đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển mạnh, công tác đối ngoại địa phương không thể dừng ở việc kết nối, giới thiệu hình ảnh mà phải trực tiếp tạo ra nguồn lực phát triển cho từng địa bàn.
Nhiều tham luận nhấn mạnh, cuộc cạnh tranh thu hút FDI đang chuyển từ chi phí và ưu đãi sang chất lượng thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng đồng bộ và năng lực đồng hành của chính quyền. Đây là bài toán đặt ra với từng tỉnh, thành trong chiến lược thu hút đầu tư thế hệ mới.
Hải Phòng tiên phong chuyển đổi tư duy đối ngoại
Ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND Tp.Hải Phòng, khẳng định địa phương luôn xác định đối ngoại phải đi trước một bước. Nếu trước đây đối ngoại được coi là cầu nối, thì hiện nay phải trở thành động lực tăng trưởng. Thành công của hoạt động đối ngoại không còn được đo bằng số lượng đoàn ra, đoàn vào hay văn kiện ký kết, mà bằng những dự án triển khai, nhà đầu tư thu hút và giá trị mới được tạo ra cho sự phát triển của địa phương.
Theo ông Cường, Hải Phòng đã chuyển mạnh từ tư duy “ngoại giao sự kiện” sang “ngoại giao kiến tạo phát triển”. Mỗi hoạt động đối ngoại được chuẩn bị trên cơ sở bám sát quy hoạch phát triển và nhu cầu thu hút đầu tư của thành phố. Trước mỗi chuyến công tác nước ngoài hoặc chương trình đón tiếp đối tác quốc tế, thành phố đều xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, đối tác trọng điểm, kết quả cần đạt và dự án cần xúc tiến.
“Một chuyến công tác chỉ thực sự thành công khi mang lại cơ hội hợp tác đầu tư mới”, ông Cường nói. Quan điểm này phản ánh xu hướng chung: đối ngoại địa phương không chỉ mở đường cho hội nhập, mà còn là lực lượng kiến tạo tăng trưởng – biến các cam kết quốc tế thành nhà máy mới, việc làm mới và động lực phát triển mới.
Đối tác Việt - Mỹ mở ra khuôn khổ hợp tác mới
Ông Nguyễn Quốc Dũng, Đại sứ Việt Nam tại Mỹ, phân tích rằng việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 9/2023 không chỉ mang ý nghĩa chính trị mà còn mở ra khuôn khổ hợp tác kinh tế, đầu tư và công nghệ chưa từng có. Tuy nhiên, khuôn khổ đó chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được hiện thực hóa bằng các dự án đầu tư, chuỗi cung ứng mới và trung tâm đổi mới sáng tạo ngay tại các địa phương của Việt Nam.
Theo Đại sứ, cộng đồng doanh nghiệp Mỹ không còn coi Việt Nam chỉ là điểm đến có chi phí cạnh tranh. Ngày càng nhiều tập đoàn mong muốn xây dựng các cơ sở sản xuất, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm thiết kế, trung tâm dữ liệu và chuỗi cung ứng công nghệ cao tại Việt Nam. Đây là dòng vốn có giá trị gia tăng lớn, tạo nhiều việc làm chất lượng cao và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.
Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng đặt câu hỏi mấu chốt: “Vấn đề không còn là có cơ hội hay không, mà là địa phương có đủ năng lực để biến cơ hội thành dự án đầu tư cụ thể hay không”.
Cuộc cạnh tranh không còn nằm ở ưu đãi
Chia sẻ từ quá trình làm việc với nhiều doanh nghiệp Mỹ, Đại sứ Dũng chỉ ra rằng quyết định đầu tư hiện nay không còn phụ thuộc chủ yếu vào ưu đãi thuế. Các tập đoàn đánh giá cao các yếu tố như chất lượng nguồn nhân lực, tính ổn định và minh bạch của chính sách, khả năng cung ứng điện, logistics và hạ tầng số, thời gian giải quyết thủ tục hành chính, cùng sự đồng hành của chính quyền địa phương suốt vòng đời dự án.
Ông Dũng nhận xét, nhiều địa phương vẫn còn cách tiếp cận thụ động, chủ yếu chờ doanh nghiệp đến khảo sát thay vì chủ động tiếp cận các tập đoàn mục tiêu, xây dựng danh mục dự án và phát triển đội ngũ chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư. Trong khi đó, các bang của Mỹ ngày càng tích cực thúc đẩy hợp tác quốc tế qua các cơ quan phát triển kinh tế, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo và hiệp hội doanh nghiệp – những đối tác mà địa phương Việt Nam hoàn toàn có thể kết nối trực tiếp.
“Các địa phương cần chuyển từ tư duy 'thu hút càng nhiều vốn càng tốt' sang thu hút đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực và đúng hệ sinh thái”, Đại sứ Dũng nhấn mạnh. Trọng tâm trước mắt nằm ở các lĩnh vực Mỹ có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu lớn như công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, năng lượng sạch, logistics, công nghiệp hỗ trợ, y sinh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Ba trụ cột để địa phương thu hút FDI thế hệ mới
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng đề xuất mỗi địa phương cần chủ động xây dựng danh mục các tập đoàn mục tiêu của Mỹ, đồng thời chuẩn bị danh mục dự án đầu tư “sẵn sàng triển khai” với đầy đủ thông tin về vị trí, diện tích, hạ tầng, khả năng cung cấp điện, nước, logistics, thời gian cấp phép và đầu mối chịu trách nhiệm. Đây là cách để địa phương chứng minh không chỉ có nhu cầu thu hút FDI mà còn có đủ năng lực tiếp nhận các dự án chất lượng cao.
Thứ hai, các địa phương cần thành lập hoặc nâng cao năng lực của các đầu mối chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư chiến lược theo mô hình “đồng hành trọn vòng đời dự án”. Ông Dũng nói: “Đối với các tập đoàn lớn, điều họ cần không chỉ là các chính sách ưu đãi mà còn là một đầu mối đủ thẩm quyền để tháo gỡ khó khăn nhanh chóng trong suốt quá trình triển khai dự án. Địa phương nào rút ngắn được thời gian chuẩn bị đất sạch, giải phóng mặt bằng, cấp phép và hỗ trợ sau cấp phép sẽ có lợi thế hơn trong thu hút dòng vốn từ Mỹ”.
Thứ ba, các địa phương cần đầu tư nhiều hơn cho nguồn nhân lực chất lượng cao, chủ động xây dựng quan hệ hợp tác với các bang của Mỹ có thế mạnh phù hợp. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về ESG, an ninh dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và an ninh chuỗi cung ứng cũng cần được coi là lợi thế cạnh tranh. Đồng thời, hoạt động xúc tiến đầu tư cần được gắn kết với ngoại giao kinh tế chủ động tại Mỹ thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và chính quyền địa phương.
