Quan hệ giữa Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Vương quốc Anh đã trải qua một quá trình phát triển đáng kể, từ những bước đi đầu tiên trong việc xây dựng lòng tin cho đến giai đoạn hợp tác chiến lược sâu rộng hiện nay. Sự chuyển đổi này không chỉ phản ánh tầm quan trọng ngày càng tăng của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mà còn cho thấy cam kết của cả hai bên trong việc thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung.
Xây dựng lòng tin - Nền tảng vững chắc
Trong giai đoạn đầu, ASEAN và Vương quốc Anh tập trung vào việc thiết lập các cơ chế đối thoại và hợp tác cơ bản. Các cuộc gặp gỡ cấp cao, trao đổi đoàn và các dự án hợp tác kỹ thuật đã giúp hai bên hiểu rõ hơn về nhau, tạo dựng niềm tin lẫn nhau. Đặc biệt, việc Anh tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) của ASEAN vào năm 2012 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, thể hiện cam kết của Anh đối với các nguyên tắc của ASEAN.
Các lĩnh vực hợp tác ban đầu tập trung vào giáo dục, đào tạo, y tế và phát triển bền vững. Các chương trình học bổng, trao đổi sinh viên và các dự án hỗ trợ kỹ thuật đã góp phần nâng cao năng lực cho các nước thành viên ASEAN, đồng thời tạo cầu nối giữa các thế hệ lãnh đạo tương lai.
Chuyển sang giai đoạn xây dựng tự cường
Những năm gần đây, quan hệ ASEAN-Vương quốc Anh đã bước sang một giai đoạn mới, với trọng tâm là xây dựng tự cường khu vực. Sự kiện Anh chính thức trở thành Đối tác Đối thoại của ASEAN vào tháng 8/2021 đã mở ra một chương mới trong quan hệ hai bên. Điều này cho phép hai bên mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực chiến lược như an ninh hàng hải, chống khủng bố, an ninh mạng, biến đổi khí hậu và phục hồi kinh tế sau đại dịch COVID-19.
Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc hai bên đã thông qua Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN-Vương quốc Anh, trong đó xác định các lĩnh vực hợp tác ưu tiên. Anh cũng cam kết hỗ trợ ASEAN trong việc thu hẹp khoảng cách phát triển, thúc đẩy thương mại và đầu tư, cũng như tăng cường kết nối.
Hợp tác kinh tế và thương mại
Vương quốc Anh là một trong những đối tác thương mại và đầu tư quan trọng của ASEAN. Kim ngạch thương mại hai chiều đạt hơn 36 tỷ USD vào năm 2022, và Anh là nhà đầu tư lớn thứ 5 trong khu vực. Việc Anh gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vào năm 2023 được kỳ vọng sẽ tạo ra những cơ hội mới cho hợp tác kinh tế giữa Anh và các nước ASEAN thành viên CPTPP.
Các lĩnh vực hợp tác tiềm năng bao gồm công nghệ tài chính, năng lượng tái tạo, kinh tế số và chuyển đổi xanh. Anh cũng đang hỗ trợ ASEAN trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và quy định chung về kinh tế số, thương mại điện tử và bảo vệ dữ liệu.
An ninh và quốc phòng
Hợp tác an ninh và quốc phòng là một trong những trụ cột quan trọng trong quan hệ Đối tác Đối thoại. Anh đã tham gia các cuộc tập trận chung với ASEAN, chia sẻ thông tin tình báo và hỗ trợ đào tạo cho lực lượng vũ trang các nước thành viên. Đặc biệt, trong lĩnh vực an ninh hàng hải, Anh đã cử tàu chiến đến Biển Đông để tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình và ổn định, đồng thời khẳng định cam kết ủng hộ luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982.
Anh cũng hợp tác với ASEAN trong việc chống lại các thách thức an ninh phi truyền thống như tội phạm xuyên quốc gia, buôn người, rửa tiền và khủng bố. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật đã được triển khai nhằm nâng cao năng lực cho các cơ quan thực thi pháp luật của ASEAN.
Biến đổi khí hậu và phát triển bền vững
ASEAN và Vương quốc Anh đang tăng cường hợp tác trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu trung hòa carbon. Anh đã hỗ trợ các nước ASEAN trong việc xây dựng các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển năng lượng tái tạo và bảo tồn đa dạng sinh học. Quỹ Khí hậu Xanh của Anh đã tài trợ cho nhiều dự án trong khu vực, đặc biệt là ở các nước dễ bị tổn thương như Việt Nam, Indonesia và Philippines.
Ngoài ra, hai bên cũng hợp tác trong việc thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn, quản lý rác thải nhựa và bảo vệ rừng. Các sáng kiến như Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) đã được triển khai, với sự tham gia của Anh và các đối tác quốc tế khác, nhằm hỗ trợ Việt Nam và Indonesia trong quá trình chuyển đổi năng lượng sạch.
Triển vọng tương lai
Quan hệ ASEAN-Vương quốc Anh đang ở một giai đoạn phát triển mới, với nhiều tiềm năng hợp tác chưa được khai thác. Trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động, việc tăng cường hợp tác giữa hai bên sẽ góp phần duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Với nền tảng lòng tin đã được xây dựng vững chắc, ASEAN và Vương quốc Anh hoàn toàn có thể hướng tới một tương lai tự cường hơn, cùng nhau giải quyết các thách thức chung và nắm bắt các cơ hội mới.
Cả hai bên đều có lợi ích chiến lược trong việc thúc đẩy một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, cũng như thúc đẩy tự do thương mại và đầu tư. Sự phát triển của quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN-Vương quốc Anh sẽ là một minh chứng cho thấy sự hợp tác dựa trên lòng tin và tôn trọng lẫn nhau có thể mang lại những kết quả tích cực cho tất cả các bên liên quan.
