Đêm 14/6, trên bãi cỏ Nhà Trắng diễn ra giải võ thuật UFC. Võ sĩ Justin Gaethje lộn ngược khỏi lồng bát giác sau chiến thắng. Trên khán đài, Tổng thống Donald Trump, 80 tuổi, tuyên bố cuộc chiến với Iran đã kết thúc và eo biển Hormuz sắp mở lại.
Thỏa thuận suýt đổ vỡ vào phút chót
Vài giờ trước đó, ông Trump đăng trên Truth Social: “Thỏa thuận với Iran đã hoàn tất. Tôi cho phép mở lại eo biển Hormuz, dỡ bỏ phong tỏa hải quân Mỹ. Hãy để dầu mỏ lưu thông!”. Tuy nhiên, theo Bloomberg, thỏa thuận suýt đổ vỡ khi Israel không kích miền nam Beirut sáng sớm cùng ngày. Iran cảnh báo hành động này có thể phá hủy đàm phán. Ông Trump công khai chỉ trích Israel, nói cuộc tấn công “đáng lẽ không nên xảy ra”. Ông tiết lộ đã gọi điện khiển trách Thủ tướng Netanyahu: “Tôi đã rất tức giận”.
Sau đó, các nhà trung gian Qatar ở Tehran thực hiện 17 giờ ngoại giao con thoi, chuyển thông điệp giữa Iran và Mỹ, giúp cứu vãn thỏa thuận.
Vai trò then chốt của Qatar
Đây là đỉnh điểm của 4 tuần hòa giải âm thầm do Qatar dẫn đầu, với sự hỗ trợ từ Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ. Đến giữa tháng 5, Qatar cử phái đoàn tới Tehran. Ngày 17/5, ông Trump đe dọa ném bom Iran, nhưng ngày hôm sau tuyên bố hủy cuộc tấn công theo đề nghị của Qatar, Ả Rập Xê Út và UAE.
Ngày 19/5, các nhà hòa giải Qatar gặp Phó Tổng thống JD Vance, Jared Kushner và Steve Witkoff tại Washington. Sau đó, Qatar và Pakistan được cảnh báo Israel định tấn công Iran, nhưng Mỹ can thiệp khiến Israel lùi bước.
Ngày 22/5, các nhà hòa giải Qatar trở lại Tehran. Thống chế Asim Munir của Pakistan cũng tới Iran hội đàm với Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi.
Các vấn đề then chốt
Iran yêu cầu cam kết chấm dứt chiến sự vĩnh viễn, bàn giao kho uranium làm giàu cao, và tương lai eo biển Hormuz. Iran đồng ý pha loãng hoặc chuyển giao uranium. Đổi lại, Mỹ chấp nhận lộ trình dỡ bỏ trừng phạt từng bước, gắn với tiến độ đàm phán thỏa thuận cuối cùng.
Cuộc chiến tại Li Băng liên tục tác động đến đàm phán. Israel kiên quyết tiếp tục chiến dịch, bất chấp sự phản đối của ông Trump. Tại Mỹ, lạm phát và giá xăng leo thang tạo áp lực lớn. Việc đóng cửa eo biển Hormuz và các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng khiến giá dầu biến động mạnh.
Iran đạt được mục tiêu: doanh thu dầu mỏ sau khi gỡ phong tỏa, triển vọng dỡ bỏ trừng phạt và tiếp cận ngân sách tái thiết. Đến ngày 14/6, Iran có thỏa thuận dẫn tới dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị phong tỏa. Đổi lại, Tehran từ bỏ tham vọng vũ khí hạt nhân.
Cả hai bên nhất trí ký thỏa thuận mở đường cho các cuộc đàm phán chi tiết, nơi dự kiến sẽ có những bước đi cân não tiếp theo.
