Đây sẽ là bản quy hoạch tổng thể nhằm định hướng phát triển không gian, kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, góp phần nâng cao vai trò, vị thế trong nước cũng như đặt nền móng để định vị thành phố trên bản đồ các đô thị phát triển của thế giới.
Phát triển theo hướng đa cực
Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu xây dựng quy hoạch tổng thể thành phố với tầm nhìn 100 năm, nhằm phát huy tiềm năng, lợi thế, tạo không gian và động lực phát triển mới, ổn định, lâu dài; nâng cao năng lực chống chịu biến đổi khí hậu cho thành phố và vùng Thành phố Hồ Chí Minh.
Quy hoạch không gian phát triển thành phố theo tư duy đa cực, tích hợp, kết nối, vận hành theo mô hình quản trị đa trung tâm, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; giữa phát triển hiện đại và bảo tồn, lưu giữ các giá trị truyền thống.
Việc triển khai thực hiện quy hoạch tổng thể thành phố đang đứng trước cơ hội mang tính thời đại. Triển khai định hướng của Bộ Chính trị, hiện nay thành phố đang khẩn trương hoàn thiện quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Thành phố đặt mục tiêu tháng 6/2026 hoàn thành các nội dung quy hoạch, thông qua các cấp và phê duyệt, dự kiến công bố quy hoạch vào tháng 10/2026.
Để có cơ sở khoa học vững chắc hoàn chỉnh khung chiến lược phát triển, thành phố đang tham vấn ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, đại diện các cơ quan, đơn vị, tổ chức trong nước và quốc tế.
Ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, đơn vị tư vấn quy hoạch cho biết, thách thức lớn nhất của thành phố không nằm ở thiếu tiềm năng phát triển, mà ở khả năng tổ chức lại nguồn lực và không gian phát triển thành một cấu trúc thống nhất, đa cực, vận hành hiệu quả.
Từ phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của thành phố, ông Tuấn nhấn mạnh tầm nhìn 100 năm, định vị Thành phố Hồ Chí Minh là siêu đô thị toàn cầu có năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, chất lượng sống cao và khả năng thích ứng dài hạn. Theo đó, cấu trúc không gian đô thị chuyển từ đơn tâm sang đa cực, đa trung tâm, tiến tới mô hình siêu đô thị đa cực thế hệ mới (Polycentric Hyper City).
Mô hình này tổ chức không gian theo 5 cực động lực, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Trong đó, mạng lưới hạ tầng đô thị đa tầng gồm metro, TOD, không gian ngầm và trên cao đóng vai trò xương sống.
Các chuyên gia, nhà khoa học cho rằng, thành phố cần phát triển theo mô hình “một trung tâm, ba vùng, một đặc khu”. Vùng lõi thành phố giữ vai trò trung tâm tài chính, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo; khu vực Bình Dương là trung tâm công nghiệp công nghệ cao; khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu là trung tâm kinh tế biển, cảng biển và logistics; Côn Đảo phát triển thành trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tâm linh chất lượng cao.
Về phát triển kinh tế, thành phố sẽ tập trung vào 5 trụ cột gồm: Công nghiệp công nghệ cao; logistics và cảng biển; trung tâm tài chính quốc tế; du lịch và công nghiệp văn hóa; giáo dục, y tế, khoa học công nghệ. Đồng thời, trong quy hoạch tổng thể của thành phố, con người và môi trường phải được đặt vào vị trí trung tâm.
Định vị thành phố với tầm nhìn của một “siêu đô thị biển”
Theo các chuyên gia, quy hoạch tầm nhìn 100 năm định vị Thành phố Hồ Chí Minh không còn là một đô thị nội địa đơn lẻ, mà là một siêu đô thị biển, cửa ngõ khai thác mặt tiền Biển Đông và kết nối trực tiếp với chuỗi giá trị toàn cầu.
Tiến sĩ, Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam khẳng định, quốc tế nhìn thấy rõ vai trò của Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ với Việt Nam mà với cả Đông Nam Á và thế giới. Thế mạnh về biển của thành phố hiện nay đã vượt trội so với các nước trong khu vực. Trong tương lai, với điều kiện phát triển, vị thế lại là Biển Đông, thành phố sẽ có tiềm lực mạnh nếu có một quy hoạch hợp lý, đúng tầm. Do đó, quy hoạch cần làm rõ hơn nữa vị thế và vai trò của một “siêu đô thị biển”.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần du lịch Vietravel cho rằng, triết lý phát triển xuyên suốt cần dịch chuyển mạnh mẽ từ “bám sông, hướng biển” sang “bám sông, vươn biển”, xoay trục từ thành phố ven sông sang đại đô thị ven biển.
Tuy nhiên, đi cùng tham vọng vươn biển là bài toán sụt lún và ngập nước đang gia tăng rất nhanh, là thách thức với thành phố. Để giải quyết vấn đề này, ông Kỳ kiến nghị thành phố cần hoàn thiện ngay quy hoạch cốt nền kỹ thuật cho từng khu vực đặc thù. Ông cũng khuyến nghị về mặt sinh thái tại Cần Giờ khi xây dựng các công trình lớn, bê-tông cốt thép phải cân nhắc tới dòng chảy, biến đổi khí hậu bởi đây là vùng đất bồi.
Quy hoạch tổng thể thành phố cũng nhận được sự đồng thuận và cam kết đồng hành mạnh mẽ từ bạn bè quốc tế. Ông Pang Te Cheng, Tổng Lãnh sự Singapore tại thành phố bày tỏ sự ấn tượng với tầm nhìn bền vững, xanh và hội nhập của bản quy hoạch và khẳng định Singapore sẵn sàng hỗ trợ thành phố trong các bước phát triển.
Trong khi đó, ông Etienne Ranaivoson, Tổng Lãnh sự Pháp tại thành phố nhấn mạnh vai trò cốt lõi của hạ tầng và tuyên bố Pháp sẵn lòng đóng góp, hỗ trợ sâu sắc cho thành phố trong việc xây dựng quy hoạch giao thông đa phương tiện kết nối bền vững.
Bài và ảnh: VƯƠNG LÊ
