Đảng ủy UBND TP.HCM vừa có đề xuất thí điểm thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt cấp cơ sở, thay thế mô hình cấp xã tại một số khu vực phù hợp. Đề xuất này được đưa ra tại buổi làm việc ngày 14.5 với Đoàn kiểm tra, giám sát số 11 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; công tác tham mưu, tổ chức thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị; các nhiệm vụ, giải pháp tăng trưởng từ 10% trở lên giai đoạn 2025 - 2030.
Mô hình 'thành phố trong thành phố'
Theo Đảng ủy UBND TP.HCM, sau khi sáp nhập, toàn thành phố có 168 phường, xã, đặc khu. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đề xuất được tổ chức theo hướng quản lý kiểu 'thành phố trong thành phố', vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở cấp cơ sở, vừa được áp dụng cơ chế vận hành linh hoạt về kinh tế - đô thị, với mức độ phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, thể chế vượt trội và tính tự chủ cao. Mục tiêu nhằm thu hút đầu tư, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy tăng trưởng.
Mô hình 'thành phố trong thành phố' tương đương cấp huyện từng được thí điểm tại TP.Thủ Đức (TP.HCM) trên cơ sở sáp nhập 3 quận 2, 9 và Thủ Đức, chính thức hoạt động từ năm 2021. Tuy nhiên, khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp từ tháng 7.2025, cấp huyện không còn hoạt động thì mô hình này cũng kết thúc sứ mệnh.
Phản hồi từ Đoàn kiểm tra
Ông Nguyễn Hồng Lĩnh - Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Phó trưởng đoàn kiểm tra, giám sát số 11 - đề nghị TP.HCM cần báo cáo rõ hơn về cách vận hành của mô hình mới. Ông Lĩnh lưu ý dù mô hình nào thì biên chế cũng phải thực hiện theo số lượng được quy định chung. 'Cấp trên sẽ lắng nghe các kiến nghị của thành phố, nếu hợp lý sẽ tiếp thu, cho làm', ông Lĩnh nói thêm, đồng thời gợi mở cần làm rõ hiệu quả hoạt động của mô hình mới so với mô hình hiện nay.
Đoàn kiểm tra ghi nhận những kiến nghị của thành phố về số lượng, chất lượng cán bộ, công chức ở cấp xã, phường đông dân. Trưởng đoàn kiểm tra, giám sát số 11 đề nghị TP.HCM quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển mới, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo quản lý, ứng dụng chuyển đổi số để thay thế bớt công đoạn thủ công, bố trí lại nhân sự hợp lý.
Kiến nghị về biên chế
Tại buổi làm việc, TP.HCM kiến nghị được trao quyền tự chủ trong việc xác định và giao biên chế cán bộ, công chức, viên chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước thuộc phạm vi quản lý, trên cơ sở vị trí việc làm, quy mô dân số, khối lượng công việc, yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự và khả năng cân đối ngân sách.
Bà Phạm Thị Thanh Hiền, Giám đốc Sở Nội vụ TP.HCM, cho biết việc phân bổ biên chế tối đa 50 người đối với xã và tối đa 70 người đối với phường đang gây ra nhiều khó khăn cho cơ sở. Đơn cử như xã Đông Thạnh có hơn 191.000 dân, xã Bà Điểm 206.000 dân, cao gấp 2 - 3 lần dân số một số phường quy mô trung bình, nhưng tối đa 50 biên chế. Sự bất hợp lý trên dẫn đến quá tải đối với cán bộ, công chức.
Quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
Theo luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, đơn vị hành chính được tổ chức thành 2 cấp, gồm tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (cấp tỉnh) và phường, xã và đặc khu trực thuộc cấp tỉnh. Trong đó, xã là đơn vị hành chính ở nông thôn; phường là đơn vị hành chính ở đô thị; đặc khu là đơn vị hành chính ở một số hải đảo có vị trí quan trọng.
Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 cũng quy định đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là địa bàn có vị trí chiến lược, được tổ chức theo mô hình đặc thù, được áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội, thực hiện các chính sách mới về quản trị địa phương, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, vùng và cả nước. Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quyết định thành lập.
