TP.HCM đẩy mạnh chuyển xã thành phường: Các địa phương tích cực rà soát tiêu chí
Sau khi UBND TP.HCM có kế hoạch xây dựng đề án chuyển xã thành phường, các xã trên địa bàn thành phố đã tập trung rà soát, đánh giá toàn diện hiện trạng cơ sở hạ tầng và tình hình kinh tế - xã hội. Động thái này nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt để chuyển đổi sang mô hình quản lý đô thị, mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.
Xã Tân Vĩnh Lộc và Bình Hưng tiên phong trong quá trình chuyển đổi
Ông Nguyễn Thành Nhân, Chủ tịch UBND xã Tân Vĩnh Lộc, cho biết đơn vị đã hoàn thành việc đánh giá hiện trạng theo đúng tiêu chuẩn, tiêu chí của phường. Kết quả này đã được trình lên Ban Thường vụ Đảng ủy xã để xem xét. Sau khi có sự thống nhất từ cấp ủy, UBND xã sẽ báo cáo chi tiết lên Sở Nội vụ TP.HCM.
Xã Tân Vĩnh Lộc được hình thành từ việc hợp nhất toàn bộ diện tích và dân số của xã Vĩnh Lộc B, phần lớn xã Phạm Văn Hai (thuộc huyện Bình Chánh cũ) và một phần phường Tân Tạo (quận Bình Tân). Sau quá trình sáp nhập, xã này có diện tích hơn 34 km² với dân số vượt 196.000 người, trở thành một trong những xã đông dân nhất tại TP.HCM.
Ở vị trí gần trung tâm thành phố, xã Bình Hưng cũng đang nỗ lực để chuyển thành phường. Với diện tích 32,4 km² và dân số hơn 184.000 người, xã Bình Hưng đã đặt mục tiêu này trong Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030.
Xã Bình Hưng đáp ứng đủ tiêu chí để trở thành phường
Trao đổi với phóng viên vào sáng ngày 23.4, ông Biện Ngọc Toàn, Chủ tịch UBND xã Bình Hưng, chia sẻ rằng trong kết quả phân loại đơn vị hành chính mới đây, xã Bình Hưng đã đạt tiêu chuẩn xã loại 1. Sau khi rà soát kỹ lưỡng hiện trạng và đối chiếu với các tiêu chí quy định, xã này hoàn toàn đủ điều kiện để chuyển thành phường.
Theo ông Toàn, các xã thường mang tính chất nông thôn, trong khi phường là đơn vị hành chính đô thị. Việc thay đổi mô hình sẽ kéo theo sự điều chỉnh về chính sách đất đai và quy hoạch. "Khi chuyển thành phường, địa phương sẽ thuận lợi hơn trong công tác quy hoạch, quản lý đất đai và nhà cửa. Người dân chắc chắn sẽ được hưởng lợi nhiều hơn từ những cải thiện này", ông Toàn nhấn mạnh.
Về tổ chức bộ máy, Chủ tịch xã Bình Hưng cho biết với quy mô dân số hiện tại, khi chuyển thành phường, địa phương có thể được bổ sung tối đa 70 biên chế, thay vì chỉ 50 biên chế như hiện nay. "Là xã nhưng khối lượng công việc hàng ngày không hề thua kém phường. Việc có thêm 20 nhân sự sẽ giúp bộ máy hoạt động trơn tru hơn, đủ sức bao quát địa bàn rộng lớn", ông Toàn giải thích thêm.
TP.HCM rà soát 54 xã, sẵn sàng cho quá trình chuyển đổi
Việc chuyển xã thành phường tại TP.HCM đã từng được nghiên cứu trong quá trình xây dựng đề án chuyển một số huyện thành quận (hoặc thành phố thuộc TP.HCM) giai đoạn 2021 - 2030. Mặc dù một số huyện đã đặt quyết tâm lên quận vào năm 2025, nhưng kế hoạch này vẫn chưa thể thực hiện được.
Đến tháng 7.2025, cấp huyện đã kết thúc sứ mệnh, các xã được sáp nhập lại thành những xã mới và vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP.HCM hiện còn tổng cộng 54 xã.
Hiện nay, tốc độ đô thị hóa tại nhiều xã đang diễn ra rất nhanh chóng. Cơ sở hạ tầng ngày càng được cải thiện, hình thành nên những khu đô thị hiện đại. Tuy nhiên, các địa phương này vẫn phải hoạt động trong khuôn khổ mô hình quản lý đơn vị hành chính nông thôn, gây ra không ít bất cập.
So sánh biên chế giữa xã và phường: Sự chênh lệch đáng kể
So với phường, UBND xã có số lượng biên chế công chức ít hơn đáng kể. Theo định hướng khung biên chế hiện hành, UBND cấp xã thường có khoảng 32 người. Đối với những địa bàn đông dân, cứ tăng 2.000 dân thì được thêm 1 công chức. Tuy nhiên, xã chỉ được phép có tối đa 50 người, trong khi phường có thể lên đến 70 người.
Theo tính toán của UBND TP.HCM, trung bình mỗi công chức phải phụ trách từ 4 đến 9 nhóm nhiệm vụ khác nhau. Trong mỗi nhóm lại bao gồm nhiều nội dung công việc chi tiết, phức tạp và có khối lượng lớn. Với những xã có dân số đông và địa bàn rộng, việc bị khống chế số lượng công chức sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý hành chính, cũng như khả năng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Tiêu chuẩn và quy trình chuyển đổi theo quy định mới
Nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiêu chuẩn của đơn vị hành chính quy định rõ ràng: phường phải đạt tiêu chuẩn dân số từ 21.000 người trở lên, diện tích tự nhiên từ 5,5 km² trở lên và tỷ lệ dân số đô thị từ 50% trở lên.
Về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phường cần phải tự cân đối được ngân sách, đảm bảo thu nhiều hơn chi. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ phải đạt từ 70% trở lên, đồng thời lao động phi nông nghiệp cũng phải chiếm từ 70% trở lên.
Theo hướng dẫn của UBND TP.HCM, đề án thành lập phường bao gồm 5 phần chính:
- Căn cứ pháp lý và sự cần thiết của việc thành lập phường.
- Lịch sử hình thành và hiện trạng phát triển của xã.
- Phương án cụ thể để thành lập phường.
- Đánh giá tác động và định hướng phát triển của phường mới.
- Kết luận và kiến nghị.
Kế hoạch cũng đưa ra quy trình 9 bước để xây dựng và thông qua đề án, từ cấp xã lên đến Trung ương. Trong đó, các địa phương phải hoàn tất việc rà soát, đánh giá và lập hồ sơ trong tháng 4.2026. Tiếp theo, tổ chức lấy ý kiến cử tri về việc thành lập phường trong tháng 5 và hoàn thiện hồ sơ trình HĐND TP.HCM trước ngày 15.6.
Sau đó, hồ sơ sẽ tiếp tục được Bộ Nội vụ thẩm định, Chính phủ xem xét và trình lên Ủy ban Thường vụ Quốc hội để ra quyết định cuối cùng.
