Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số không còn là kỳ vọng xa vời mà đã trở thành mệnh lệnh chiến lược. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV khẳng định, hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại là một trong ba đột phá chiến lược, là chìa khóa đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030. Thông tấn xã Việt Nam thực hiện loạt bài “Tăng tốc hạ tầng các đô thị lớn, lực kéo cho tăng trưởng 2 con số”, phản ánh những chuyển động mạnh mẽ trong đầu tư hạ tầng chiến lược tại các cực tăng trưởng của cả nước nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.
Hạ tầng là động lực then chốt
Định hướng mục tiêu của Nghị quyết Đại hội XIV và Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị Trung ương 2 đều xác định phát triển nhanh, bền vững, phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và nâng cao đời sống nhân dân. Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, thuộc nhóm 30 nền kinh tế hàng đầu thế giới. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, các đô thị lớn đang tăng tốc đầu tư hạ tầng chưa từng có, nhằm khai thông dòng chảy kinh tế, mở rộng không gian phát triển.
Trong giai đoạn 2026-2030, các đô thị đầu tàu như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ đồng loạt đẩy nhanh các dự án giao thông chiến lược. Hà Nội tập trung vào đường vành đai, cầu lớn qua sông Hồng, đường sắt đô thị. Thành phố Hồ Chí Minh triển khai Vành đai 3, Vành đai 4, metro và cảng trung chuyển quốc tế. Đà Nẵng phát triển cảng Liên Chiểu và logistics miền Trung. Cần Thơ đẩy mạnh cao tốc và logistics vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Sự chuyển dịch rõ nét nhất tại Thủ đô Hà Nội, nơi thành phố quyết liệt thực hiện mô hình “chùm đô thị đa cực-đa trung tâm”, dịch chuyển trọng tâm phát triển từ lõi nội đô lịch sử sang các vùng vệ tinh. Với tổng nguồn lực huy động dự kiến vượt 1,5 triệu tỷ đồng cho cả nhiệm kỳ, Hà Nội tập trung vào các dự án trọng điểm như Vành đai 4, metro và hệ thống cầu lớn qua sông Hồng. Ngày 11/5, Hội đồng Nhân dân thành phố thông qua dự án đại lộ cảnh quan sông Hồng hơn 736.000 tỷ đồng, kỳ vọng tạo động lực phát triển kinh tế ven sông trong nhiều thập niên. Việc khởi công đồng loạt 7 cây cầu lớn trong năm 2025, như cầu Trần Hưng Đạo và cầu Tứ Liên, không chỉ giải tỏa áp lực giao thông mà còn biến sông Hồng thành trục cảnh quan trung tâm.
Người dân là đối tượng thụ hưởng chính sách lớn nhất. Chị Vũ Thu Hà, 49 tuổi, mới đầu tư căn hộ gần cầu Trần Hưng Đạo, chia sẻ: “Khi cây cầu hoàn thành, việc di chuyển sang trung tâm sẽ rất nhanh. Hạ tầng hoàn thiện giúp tiếp cận dịch vụ thuận lợi, đồng thời giá trị bất động sản tăng lên – đó là điều tôi kỳ vọng.”
Tại phía Nam, Thành phố Hồ Chí Minh đẩy nhanh tiến độ các dự án Vành đai 3, Vành đai 4 và mạng lưới metro, hướng tới hình thành khung xương sống cho đô thị nén. Theo định hướng của Chính phủ, đầu tư hạ tầng tại đây phải gắn với phát triển kinh tế biển, trọng điểm là Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, đưa Việt Nam thành mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Dưới góc nhìn doanh nghiệp, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả, nhận định: Khi hạ tầng đi trước một bước, chi phí logistics giảm, năng lực cạnh tranh của hàng hóa nội địa tăng. Quan trọng hơn, hạ tầng tạo dư địa cho công nghiệp, dịch vụ và đô thị phát triển, kích hoạt dòng vốn đầu tư tư nhân và FDI.
Những điểm nghẽn cần giải quyết
Tại cuộc họp với Bộ Xây dựng ngày 29/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh Nghị quyết Đại hội XIV và Kết luận số 18-KL/TW yêu cầu phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy đô thị hóa và liên kết vùng, với các chỉ tiêu cụ thể: tăng trưởng công nghiệp-xây dựng 12,3%; đến năm 2030 đưa vào sử dụng trên 5.000km cao tốc, hoàn thành thêm 645km đường sắt (trong đó 200km đường sắt đô thị), gắn với mục tiêu tăng trưởng bền vững hai con số giai đoạn 2026-2030.
Dù quyết tâm chính trị cao, thực tế vẫn vấp phải những điểm nghẽn. Thủ tướng chỉ ra sự chồng chéo trong hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính. Một dự án hạ tầng lớn liên quan đến nhiều luật như Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Đầu tư công, Luật PPP; sự thiếu thống nhất kéo dài quy trình phê duyệt, gây áp lực chi phí và làm nản lòng nhà đầu tư.
Giải phóng mặt bằng vẫn là bài toán khó. Dù nguồn vốn bồi thường tại TP.HCM năm 2026 lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân thường gặp trở ngại do giá bồi thường, thiếu quỹ nhà tái định cư chất lượng và tâm lý e ngại của người dân. Bài toán tài chính cũng thách thức: nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng giai đoạn 2026-2030 rất lớn, trong khi đầu tư công chỉ đáp ứng 20-22%. Huy động vốn xã hội qua PPP hay BOT gặp khó do các tổ chức tín dụng thận trọng trước rủi ro doanh thu và cơ chế bảo đảm.
Một điểm nghẽn khác là tâm lý e dè của cán bộ thực thi, tình trạng “sợ sai, sợ trách nhiệm” làm đình trệ dự án. Cần xây dựng hành lang pháp lý bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Định hướng đột phá trong huy động nguồn lực
Để đạt tăng trưởng GDP hai con số, giai đoạn 2026-2030 cần những cú hích mạnh về thể chế và công nghệ. Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế đột phá thu hút nguồn lực xã hội trong và ngoài nước, như phát hành trái phiếu Chính phủ cho các công trình, dự án với thời hạn dài 15-30 năm cho nhà đầu tư nước ngoài. Cần tập trung đầu tư cao tốc, triển khai 18 dự án đang thi công với 1.252km; xúc tiến các dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam, Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, Hà Nội-Đồng Đăng, đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM; hoàn thành sân bay Long Thành, Gia Bình và các cảng hàng không, cảng biển, đường thủy nội địa.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh nhấn mạnh xây dựng khung nguyên tắc bảo vệ cán bộ thực hiện giải phóng mặt bằng, đồng thời rà soát, phân bổ hiệu quả quỹ nhà, quỹ đất tái định cư để bàn giao mặt bằng sạch. Ông khẳng định: “Công tác bồi thường phải đi trước một bước, đảm bảo người dân có cuộc sống mới tốt hơn hoặc ít nhất bằng nơi ở cũ.”
Song hành với hạ tầng, đẩy mạnh hạ tầng số và đô thị thông minh là định hướng không thể tách rời. Hà Nội triển khai đề án “Đô thị thông minh”, ứng dụng AI và dữ liệu lớn để điều phối giao thông, giảm ùn tắc, quản lý tài nguyên hiệu quả. Mục tiêu đến năm 2030, Thủ đô nằm trong nhóm thành phố thông minh hàng đầu khu vực, với mọi hoạt động giao thương, dịch vụ công vận hành trên nền tảng số. Hà Nội kết hợp linh hoạt ngân sách nhà nước và xã hội hóa, khuyến khích mô hình PPP trong các lĩnh vực thương mại hóa như giao thông thông minh, bãi đỗ xe thông minh, hệ thống quan trắc môi trường.
Sự lan tỏa từ các cực tăng trưởng Hà Nội và TP.HCM tạo sức kéo cho các tỉnh lân cận như Hưng Yên, Bắc Ninh, Đồng Nai, An Giang, giúp thu hẹp khoảng cách phát triển, hình thành vùng kinh tế năng động, đồng bộ, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước.
