Tại tỉnh Cà Mau, nhiều vùng nông thôn đã có sự thay đổi rõ rệt về cơ sở hạ tầng, nhưng thực tế vẫn tồn tại những cánh đồng bỏ hoang và người dân phải rời quê đi làm ăn xa. Đây là vấn đề được các đại biểu nêu lên trong tọa đàm 'Phát triển nông thôn bền vững, nông thôn đáng sống' do UBND tỉnh Cà Mau tổ chức ngày 9.5, trong khuôn khổ sự kiện 'Hương rừng U Minh 2026'. Bên cạnh các tiêu chí về hạ tầng, nhiều ý kiến cho rằng điều quan trọng hơn là làm sao để người dân vẫn muốn sống ở quê và có thể làm kinh tế trên chính mảnh đất quê hương.
Thực trạng nông thôn mới tại Cà Mau
Phát biểu tại tọa đàm, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, cho biết sau nhiều năm xây dựng nông thôn mới, toàn tỉnh hiện có 43/55 xã đạt chuẩn, diện mạo nông thôn thay đổi đáng kể với hệ thống giao thông ngày càng hoàn thiện. Tuy nhiên, ông Sử nhấn mạnh rằng xây dựng nông thôn mới không chỉ dừng lại ở những con số hay danh hiệu. 'Phát triển nông thôn bền vững, nông thôn đáng sống là tổng hòa của không gian sống an toàn, không gian văn hóa bản địa và không gian quan hệ gắn kết', ông Sử nói. Ông cũng nhấn mạnh U Minh Hạ không chỉ là vùng rừng tràm mà còn là phần ký ức, văn hóa và bản sắc đặc trưng của vùng đất cực Nam, và việc giữ rừng cũng là giữ 'hồn đất, hồn nước' của Cà Mau.
Nông thôn được cải tạo chưa chắc đã đáng sống
Điểm đáng chú ý của tọa đàm là nhiều tham luận đặt ra những câu hỏi trực diện về chất lượng sống ở nông thôn hiện nay. Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó chủ tịch Quốc hội khóa XV, cho rằng nhiều vùng quê vẫn khó giữ người dân ở lại dù hạ tầng ngày càng khang trang. 'Đi hết con đường bê tông sạch đẹp đó, nếu không có sinh kế, không có tiếng cười, không có ký ức được giữ lại thì nông thôn vẫn chưa phải là không gian đáng sống', ông Hoan chia sẻ. Theo ông, nông thôn không nên chỉ được nhìn như một 'không gian vật lý' mà phải là một 'không gian xã hội' đa tầng, nơi con người giữ được sự gắn kết cộng đồng, văn hóa bản địa và cảm giác thuộc về quê hương. Ông đề xuất phát triển kinh tế nông thôn theo hướng đa giá trị, kết hợp nông nghiệp với du lịch, làng nghề, văn hóa bản địa và sản phẩm OCOP để tạo thêm sinh kế cho người dân.
Giữ người dân ở lại quê hương
Tại tọa đàm, nhiều đại biểu nhìn nhận thực tế sản xuất nông nghiệp ở nhiều nơi vẫn nhỏ lẻ, thiếu liên kết, giá trị nông sản bấp bênh khiến một bộ phận lao động nông thôn phải rời quê đi làm thuê. Nông dân Hồ Quốc Trạng, ở phường Tân Thành, cho rằng muốn nông thôn đáng sống thì trước hết người dân phải sống được bằng nghề của mình. 'Theo tôi, nông thôn đáng sống phải bảo đảm điện, đường, trường, trạm; người dân có thu nhập ổn định thì đời sống văn hóa, tinh thần mới phát triển được', ông Trạng nói.
Tiến sĩ Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cảnh báo tình trạng nông dân rời quê, bỏ hoang ruộng đất vẫn diễn ra phổ biến. Theo ông Hải, muốn giữ người dân ở lại nông thôn thì phải tạo điều kiện để họ có thể lao động, sáng tạo và nâng cao thu nhập ngay tại quê nhà. Khi kinh tế nông thôn phát triển hiệu quả, các hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp mới có thể kéo lao động quay trở lại.
Đại diện doanh nghiệp du lịch và người dân cũng đề xuất tỉnh đẩy mạnh phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch bản địa gắn với bảo tồn hệ sinh thái và văn hóa địa phương. Theo nhiều ý kiến, nếu khai thác tốt lợi thế sông, rừng, biển và bản sắc riêng của vùng đất cực Nam, nông thôn Cà Mau không chỉ giữ chân được người dân mà còn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách.
